Nhìn vào cộng đồng thịnh vượng của người Nhật hiện nay ở Hawaii thì thật khó để hình dung cảnh sống “địa ngục” mà họ đã trải qua khi mới đặt chân đến “thiên đường”. Đó không chỉ là những cực nhọc về thể xác mà còn cả sự giày vò trong đời sống tinh thần, nhất là đối với các cô dâu ảnh “picture bride”.
Năm 1868, những người Nhật đầu tiên đi tàu đến Hawaii theo hợp đồng làm thuê trong các trang trại mía đường. Công việc quá vất vả mà thu nhập không được như hứa hẹn ban đầu, phân nửa số họ quay về. Vì sợ ảnh hưởng đến danh tiếng của dân tộc nên Nhật hoàng ra lệnh cấm di cư đến Hawaii. Cho đến tận năm 1885 lệnh cấm mới được dỡ bỏ nhờ những nỗ lực ngoại giao của Vua Kalakaua. Người lao động Nhật lục tục kéo đến Hawaii để tìm cơ hội việc làm, thứ trở nên khan hiếm ở quê hương họ vào thời điểm đó do chiến tranh và khủng hoảng. Nhưng điều chờ họ sau hàng chục ngày lênh đênh trên biển khác hẳn với những gì họ hình dung. Công việc ở các đồn điền mía nặng nhọc hệt như các đồn điền cao su ở Việt Nam trước 1945, cộng với roi da của những tên cai lạnh lùng tàn nhẫn ngồi trên lưng ngựa.
“Tôi mong có thể kiếm được một món tiền kha khá để quay về Nhật Bản sống cuộc đời dư dả, khiến cho gia đình mình thấy tự hào. Nhưng rồi tôi nhanh chóng nhận ra dù có chăm chỉ đến mức nào, tôi cũng không thể giàu có như mình mong muốn. Cô đơn và tuyệt vọng, tôi phung phí số tiền mình kiếm được để mua vui trong các quán geisha. Thế rồi tôi gặp một người đàn ông cùng quê, ông ấy có cô cháu gái đến tuổi kết hôn ở Nhật. Chúng tôi trao đổi ảnh và họ làm đám cưới mà không cần chú rể”.
“Khi anh ấy đón tôi ở nhà ga, tôi không dám chắc đó có phải người đàn ông với bộ vest đen và áo sơ mi trắng lịch thiệp trong tấm ảnh hay không. Đến lúc thấy bức ảnh của mình được đưa ra đối chiếu, tôi mới lặng lẽ đi theo. Chính quyền Hawaii không chấp nhận đám cưới ủy thác nên chúng tôi phải làm lại đám cưới theo nghi thức Thiên Chúa giáo ngay tại nhà ga. Sau đó anh ấy đưa tôi đến khách sạn Yamashiro để làm đám cưới theo nghi thức đạo Phật. Sáng hôm sau tôi theo chồng về trang trại. Giấc mơ về một Hawaii đẹp đẽ tan tành khi tôi nhìn thấy căn nhà không khác gì một chuồng ngựa ở quê. Tôi không bao giờ hình dung được mình sẽ phải lao động cực nhọc trong trang trại mía đường. Tôi thậm chí còn không mua được một bộ quần áo bảo hộ lao động và đành cắt một phần bộ kimono mang theo để mặc khi làm việc”.
Đó là câu chuyện của một đôi vợ chồng nhập cư Hawaii thế hệ thứ nhất (Nisei) mà tôi ghi lại được khi đến Trung tâm văn hóa Nhật Bản ở Honolulu. Trong số 1.282 người phụ nữ đến Honolulu năm 1908 thì có tới 755 người là “shasin hanayome – cô dâu ảnh”. Đến năm 1915, con số này tăng lên lần lượt là 13.693 và 8.028. Phần lớn trong số họ vỡ mộng khi nhìn thấy những người đàn ông không giống như trong ảnh (giống như kiểu thanh niên ta bây giờ hẹn hò qua Facebook rồi vỡ mộng khi gặp người thật vậy), nhất là khi được đưa về đồn điền với điều kiện sống cực nhọc mà quê hương thì xa tít tắp. Một số người dũng cảm lắm mới từ hôn và quay về Nhật Bản, còn đa số cắn răng ở lại vì không muốn làm gia đình mất mặt.
Trong một cuộc gặp hết sức tình cờ khác, tôi được George Tanabe, cựu giáo sư Đại học Hawaii và đang là chủ tịch một tổ chức phi lợi nhuận ở Hawaii kể cho nghe việc ông nội mình đã lấy vợ thế nào: Hồi đó ở Nhật thủ tục kết hôn rất đơn giản, chỉ cần ghi tên cô dâu vào sổ đăng ký nhân khẩu gia đình, vậy là xong. Ông nội của giáo sư Tanabe ở Hawaii thậm chí không cần gửi ảnh về, ở nhà lo liệu hết và chỉ biết việc mình đã có vợ khi nhận được thư thông báo đến sau vài tháng. Nhưng tréo ngoe ở chỗ người vợ được chọn đó không chịu sang Hawaii sống, vậy là gia đình Tanabe đành phải “làm thủ tục” ly hôn cho con trai bằng cách… dùng bút đỏ gạch tên người vợ mới được bổ sung vào sổ nhân khẩu. Lần thứ hai, gia đình thận trọng hơn bằng cách hỏi trước cô dâu xem có đồng ý sang Hawaii sống hay không rồi mới “đăng ký kết hôn”. Một bức thư khác được gửi sang cho ông nội giáo sư, thông báo việc đã ly hôn xong và cũng kết hôn với một người khác xong, cùng bức ảnh chân dung để “nhận dạng vợ” ở bến tàu.
Bây giờ thì người Nhật ở Hawaii đã đến thế hệ thứ năm. Bây giờ thì người Nhật ở Hawaii đã không còn “thuần chủng”, họ kết hôn với người địa phương, người nhập cư từ các dân tộc khác; tạo thành các gia đình “đa văn hóa” với những đứa trẻ mang trong mình tới 16 dòng máu khác nhau. Và vì thế câu hỏi khó trả lời nhất ở Hawaii là “Where are you from?”.
Ở ta mấy năm trước rộ lên tình trạng lấy chồng Đài Loan, Hàn Quốc, nhiều cô dâu ở xứ dừa nghèo kiết miền Tây cũng chỉ biết mặt chồng khi anh ta sang làm lễ cưới. Những đám cưới kiểu trong tiểu thuyết Giông tố của Vũ Trọng Phụng như vậy phần lớn kết thúc trong bi kịch, thậm chí đã có cả án mạng xảy ra khiến các cô gái đáng thương bỏ mạng đất khách quê người. Tình cảnh các cô dâu ảnh của Nhật thời trước dù gì vẫn còn khá hơn vì vợ chồng chung tiếng nói, chứ các cô gái ở An Giang, Cà Mau khi lếch thếch theo sang quê chồng một chữ tiếng Trung, tiếng Hàn bẻ đôi không biết, tình cảm thì lại càng không có, khác gì nô lệ tình dục đâu. Về thì không có tiền trả nợ cho cha mẹ, về thì xấu hổ, mà cũng chẳng biết đường về…
Nghe nói gần đây ở một số vùng quê còn xuất hiện những đám cưới không có cả cô dâu lẫn chú rể, đúng là càng sống lâu càng gặp lắm chuyện lạ đời. Đấy là những gia đình có con đi xuất khẩu lao động rồi lấy chồng lấy vợ ở xứ khác, vì khó khăn nên cũng không dám về quê làm đám cưới. Chưa tính tiền máy bay đi lại, quà cáp cho họ hàng, nguy cơ mất việc…, riêng khoản một ngày dựng rạp, một ngày dỡ rạp, với ngày cưới chính mỗi ngày trăm mâm cỗ cũng đã mất toi món tiền dành dụm vài năm. Bi hài nhất là cảnh cô dâu chú rể ngồi xem video đám cưới mình được người nhà gửi qua facebook, cũng đủ lệ bộ như ai, chỉ thiếu mỗi hai nhân vật chính mà cười rơi nước mắt.
No Comment