Tôi với cậu vốn không cùng huyết thống. Những năm cuối 1940, ông bà ngoại tôi vì khó khăn mà lưu lạc từ Hà Nội lên Thạch Đà, bà ngoại tôi được bà nội cậu nhận làm con nuôi. Quan hệ con nuôi thời ấy thiêng liêng hơn bây giờ, bố cậu luôn coi bà ngoại tôi như chị cả. Có một thời ông bà ngoại tôi đón cậu về Hà Nội chữa bệnh, vì không có con trai nên ông bà tôi thương cậu lắm. Vì thế mà cậu cũng gần gũi với mẹ tôi như ruột thịt.
Cậu đi bộ đội, đóng ở Quân khu Thủ đô nên thỉnh thoảng ghé qua nhà tôi chơi. Ấy là bố mẹ tôi kể vậy, chứ ngày ấy tôi còn bé ti ti, chả biết. Sau khi giải ngũ, cậu chuyển sang dân sự, đến năm 1987 thì đi xuất khẩu lao động sang Đông Đức. Khi Bức tường Berlin sụp đổ, hàng chục nghìn lao động Việt Nam về nước, cậu gặp duyên may nên ở lại. Cũng nhờ “quý nhân phù trợ” như cậu nói, cậu bắt đầu buôn bán và khấm khá lên. Đến năm 1997 thì cậu đón vợ con sang.
Khi hai con trai trưởng thành, cậu nhất định về quê tìm cưới cho chúng hai cô dâu cùng làng. Tích lũy đủ kinh nghiệm sống ở đời, cậu bảo chỉ có những người cùng tiếng nói, cùng gốc rễ văn hóa, thói quen, tập tục mới ở với nhau được bền lâu. Thế nên cuộc hôn nhân của hai đứa em họ tôi, chẳng cần phải đặt nền móng trên tình yêu nồng nàn bỏng cháy, vẫn cứ êm đềm hòa thuận tới giờ.
Hàng ngày cậu nấu nướng cho 5 đứa cháu nội ăn khi bố mẹ chúng vẫn bận làm. Cậu coi việc dạy 5 đứa cháu nói tiếng Việt là niềm vui, cũng là trách nhiệm phải làm. Cả 5 đứa sinh ra ở Đức đều nói sõi tiếng mẹ đẻ, dùng từ cực chuẩn.
Tôi chỉ gặp cậu 2 lần chóng vánh khi cậu về Việt Nam, nhưng không có nhiều kỷ niệm. Khi chuyển sang sống ở Bắc Âu, tôi cùng bố mẹ đi du lịch Hà Lan và được cậu đón sang chơi. Cậu nói cứ coi nhà cậu như quê hương, nghỉ hè hàng năm thì đưa trẻ con sang cho gần gũi họ hàng. Tôi vẫn giữ ý, không dám làm phiền.
Đến khi có chương trình thực tập một tháng ở Đức, tôi chần chừ mãi mới dám hỏi nhờ. Cậu đồng ý ngay, còn chạy đi chỗ này chỗ khác xin cho tôi thực tập. Cậu nhất quyết không lấy tiền ăn ở, còn mắng cho khi tôi ngỏ lời xin “đóng góp”. Cậu bảo “mày là con cháu, trách nhiệm của cậu là chăm lo cho mày, đừng có nói chuyện tiền nong”.
Nghe tôi kể Phần Lan không có nhiều đồ ăn Việt, cậu liền nấu cho mẹ con tôi đủ món quê hương. Thấy tôi thích ăn măng chua, cậu mua về xào cho vài bữa, lần nào lần nấy cả gian nhà sặc mùi khai chua đặc trưng của nước ngâm măng. Hồi ở Việt Nam, đến bố tôi còn không cho tôi mua về nấu vì sợ cái mùi ám trong bếp cả tuần. Cậu bảo thích ăn gì cứ nói, ở đây cậu còn chăm được chứ về Phần Lan thì lấy ai chăm. Tôi quên hẳn mình đã ngoài 44.
Ba năm trước, cậu mua căn nhà mà giờ cả đại gia đình đang ở, bỏ tới 400.000 euros sửa lại mới hoàn toàn. Cháu nội sang chơi, vẽ chằng chịt lên tường, bôi bẩn khắp nơi, cậu bảo đấy là dấu hiệu của nhà có phúc. Sạch sẽ ngăn nắp vì không có con trẻ thì vui vẻ nỗi gì.
Khi đã có của ăn của để, cậu lo cho các em ở quê, mua cho mỗi người một căn nhà rộng rãi đàng hoàng. Đến khi cậu út vướng vào hụi họ thua gần 20 tỷ rồi dọa uống thuốc sâu tự tử, cậu lại bán hết đất đai tích lũy nhiều năm, có bao nhiêu tiền tiết kiệm dồn hết vào trả nợ thay em. Cậu bảo “tiền mất rồi lại làm ra được, chứ người mà mất thì lấy gì bù lại”.
Thời nước Đức thiếu điều dưỡng, cậu đưa hàng chục người làng sang học nghề, giờ đều có việc làm ổn định. Cậu giúp không, thậm chí còn bỏ thêm tiền túi mà chẳng cần tính toán thiệt hơn. Niềm vui của cậu đơn giản là mỗi khi nhà có cỗ, riêng người làng cũng ngồi chật vài mâm. Cậu bảo người Việt như lũy tre làng, một cây thì khó tồn tại, nhưng nhiều cây mọc cạnh nhau thì ở đâu cũng sống được “cho dù đất sỏi đất vôi bạc màu”.
Tôi thích ngồi nghe cậu kể chuyện xưa. Bốn chục năm lăn lộn kiếm sống ở chốn tha hương, đối mặt với cả những nguy hiểm chết người, giờ cậu vẫn giữ được vẻ bình thản an nhiên như một ông già nông thôn hiền hậu chưa từng rời khỏi cổng làng. Năm sau tròn 70, cậu bảo “lá rụng về cội”, cậu sẽ về Việt Nam sống nhiều hơn. Lại vẫn là vì trách nhiệm của người trưởng họ, phải lo hương khói tổ tiên.
No Comment