Tò mò với việc Alfred chủ động rời quân ngũ, cộng với ấn tượng tốt trong hai lần gặp nhau nên một hôm tôi nhắn tin rủ cậu ấy đi uống cà phê. Tôi cũng ngạc nhiên vì sự mạnh dạn (và cả liều lĩnh) của mình, đó là lần đầu tiên tôi mời một người mới quen ở một đất nước xa lạ đi ra ngoài vào buổi tối. Từ khi tham gia chương trình này, tôi quả thực đã thay đổi đến mức mình cũng chẳng nhận ra: tôi làm những việc mình muốn mà không quá để tâm đến việc người khác đánh giá thế nào, miễn là đó không phải việc xấu và không làm hại đến ai.
Alfred chắc chắn cũng rất ngạc nhiên, nhưng vẫn nhận lời. Sau giờ làm, cậu ấy lái xe đến đón tôi rồi qua Starbuck mua hai cốc cà phê mang ra bờ vịnh. Ở Hawaii Kai có những không gian chung như vậy, nơi ai cũng có thể mang đồ ăn ra ngồi bao lâu tùy thích. Chúng tôi chọn một bàn gần mép nước, từ đó có thể nhìn thấy Koko Crater sừng sững ngay trước mặt. Thật khó tin là sau lần đầu tiên tôi đã leo lên đó thêm lần nữa, thậm chí còn tuyên bố trong 2 tuần tới, tôi sẽ nhân đôi con số ấy cho hết công năng sử dụng đôi giày.
Alfred kể mình sinh ra ở thị trấn nhỏ Elgin, Chicago, Illinois trong một gia đình Mexico nhập cư, bố mẹ ly hôn từ khi còn nhỏ. Suốt thời thơ ấu chứng kiến cảnh lộn xộn vì mâu thuẫn gia đình, Alfred trở thành một thiếu niên nổi loạn và ngỗ ngược – một bản sao của tất cả những gì cậu ấy “hấp thụ” trong vô thức. Ở trường học, cậu luôn bị coi là cá biệt vì những hành động khác người. Năm 16 tuổi, Alfred rời nhà và bắt đầu chuyến phiêu lưu của riêng mình.
Những ngày tháng trong quân đội sau đó đã giúp cậu ấy trưởng thành hơn, sống có trách nhiệm với bản thân hơn. Sau khi nhập ngũ, Alfred được biên chế về Sư đoàn Bộ binh số 2 ở Hàn Quốc, sau đó chuyển sang đơn vị pháo binh phòng không thuộc căn cứ Okinawa ở Nhật Bản và ở đó 3 năm. “Đó là quãng thời gian hạnh phúc với tao, ít nhất là vì tao có một gia đình. Người Nhật cũng rất dễ mến và thân thiện”, Alfred kể về những trải nghiệm của mình, với ký ức đáng nhớ nhất là lần tình nguyện tham gia chiến dịch Tomodachi, nơi cậu trực tiếp cứu hộ và điều trị y tế cho nạn nhân trận động đất sóng thần ở Fukushima năm 2011. Giành được vị trí chỉ huy nhờ những nỗ lực gấp đôi và nhiều sáng kiến nâng cao chất lượng huấn luyện, song cũng chính thời gian tại ngũ khiến cho Alfred mệt mỏi với những quy tắc và kỷ luật khắc nghiệt. Khi quay lại sư đoàn kỵ binh ở Texas, cậu ấy càng thấy rõ khao khát được tự do để làm những gì mình muốn. “Có người khuyên tao nên chờ đủ 20 năm rồi nghỉ hưu, lúc đó sẽ tích lũy được một khoản tiền kha khá và hưởng thụ cuộc sống chưa muộn. Song ai mà biết được, năm thứ 21 tao chết thì sao?”. Với ý nghĩ đó, Alfred quyết tâm dứt áo ra đi. Cậu ấy về Illinois thăm gia đình, sang Hàn Quốc gặp bạn bè và cuối cùng thì đến Honolulu.
Trong những ngày ở Hawaii, tôi thỉnh thoảng có nghĩ đến cụm từ “tự do”. “Tự do” của Mỹ là “có thể làm những việc theo ý chí, nguyện vọng của bản thân mà không gây ảnh hưởng đến ý chí, nguyện vọng của người khác”. Người ta luôn ca ngợi Mỹ là đất nước của tự do, nhưng tự do kiểu Mỹ có phải là một hình mẫu lý tưởng cho thế giới? Có quá nhiều cái xấu đang đội lốt “tự do” để ngang nhiên tồn tại. Nhờ có tự do mà người ta được quyền mua súng, giữ súng trong nhà hoặc bắn thẳng vào một người da đen bị tình nghi có tội. Nhờ có tự do mà các công ty hóa chất, dược phẩm có quyền tung ra những sản phẩm đem lại lợi nhuận khổng lồ cho họ và quyết định tính mạng, sức khỏe của cả một cộng đồng. Dưới cái “mác” tự do, người ta cho phép mình được can thiệp vào đời sống riêng tư của người khác, được tước đoạt đi quyền lợi của người yếu thế để làm lợi cho mình. “Tự do” cũng được sử dụng làm danh nghĩa để bắt đầu các cuộc chiến tranh, khiến hàng triệu đứa trẻ sẽ bị tước đoạt quyền được ăn no, được chữa bệnh, được đến trường, và được đảm bảo an toàn, lành lặn…
Những thứ tự do đó xa xôi quá, tôi muốn quay lại với câu chuyện của mình và Alfred. Cậu ta có thực sự tự do khi đang ở trên đất nước của tự do? Câu trả lời là không, vì trong bất cứ xã hội nào, dù là Mỹ đi chăng nữa, luôn có “khuôn khổ” và “ranh giới” cho hành vi của cá nhân. Khi tự do của người này có thể ảnh hưởng tới quyền lợi của người khác, thì nó cần có những phạm vi nhất định. Vậy giờ đây tôi có thực sự tự do khi đã tự “cởi trói” cho mình? Liệu những bổn phận khác có cho phép tôi làm tất cả những gì mình muốn hay không? Xét về khía cạnh tinh thần, liệu tôi có thể để mặc tâm trí mình bay lên chín tầng mây khi vẫn còn bị trói buộc bởi ý nghĩ làm sao kiếm đủ tiền nộp học phí cho con, làm sao mua được nhà để có “tự do”…
Tại sao con người cứ mãi theo đuổi tự do mà rốt cuộc vẫn không đạt được? Năm 1941, Tổng thống Mỹ Roosevelt đưa ra khái niệm về “tứ tự do” mà theo ông “tất cả mọi người trên thế giới” đều mong đợi, gồm có tự do ngôn luận, tự do tín ngưỡng, tự do khỏi cảnh nghèo khó và cuối cùng là tự do khỏi nỗi sợ hãi. Điều tôi muốn nhấn mạnh là tự do thứ tư. Tôi không thể tự do khi dừng xe chờ đèn đỏ ở một ngã tư giữa lòng Hà Nội mà vẫn nơm nớp sợ chiếc ô tô nào đó phía sau tông phải; khi hàng ngày vẫn lo đĩa rau trên bàn mà con tôi sắp ăn còn dư lượng thuốc trừ sâu; khi nghe tin khu dân cư sẽ bị cắt nước ba ngày giữa mùa hè nắng lửa. Chúng ta không thể tự do khi ở đâu đó trên thế giới vẫn còn vũ khí hạt nhân; không thể sống thảnh thơi, làm những điều mình muốn khi thỉnh thoảng lại nghe báo đài đưa tin về một vụ khủng bố, xả súng giết người. Có lẽ trong một thế giới hỗn loạn như vậy, mỗi người chỉ còn cách xác lập định nghĩa tự do riêng của mình để mà “mưu cầu” nó theo những cách khác nhau.
No Comment