Trong giờ học môn Chủ nghĩa đa văn hóa và Công dân toàn cầu, giáo sư cho cả lớp nghe bài hát Island Style và ra đề bài kiểm tra: Thế nào là “người Hawaii”? Thế nào là “Island Style”? Câu hỏi mở tưởng chừng rất dễ mà lại không hề dễ viết chút nào, nó khiến tôi phải căng đủ mọi giác quan ra mà nghe, mà nhìn, mà cảm. Mấy ngày liền hễ đi ra đường là tôi nhìn chằm chặp vào bất cứ ai mình gặp được, cố tìm xem đặc điểm gì khiến họ là “người Hawaii”, hay điểm chung trong phong cách của họ là gì.
Hồi đến Tokyo để định hướng cho học phần Hawaii, Constancio từng chỉ vào bộ vest phẳng lỳ của mình và bảo chúng tôi: Ở Hawaii không ai mặc thế này, kể cả trong những dịp lễ lạt nọ kia. “Phong cách dân đảo cực kỳ phóng khoáng và tự do, nên comple với cà vạt trở nên lạc điệu”, Constancio nói và gợi ý chúng tôi nên mang những bộ trang phục đơn giản nhất. Thế mà ngày đầu tiên học ở JAIMS, tôi vẫn cứ ngỡ ngàng khi thấy giáo sư Tammy đeo khuyên mũi, xăm hình và chân đi đôi tông xỏ ngón. Nhìn xuống chiếc quần tây với áo sơ mi đóng thùng của mình, không khỏi thấy kỳ cục vô duyên.
Hawaii nằm trong top các bang có giá sinh hoạt phí cao nhất trên toàn nước Mỹ, mỗi lần đi qua quầy thanh toán trong siêu thị tôi đều có cảm giác như bị móc túi. Thế nên hầu hết mọi người phải làm cùng lúc 2 công việc, một việc chính và một việc bán thời gian nếu muốn có khoản thu nhập tối thiểu “trên chuẩn nghèo”: 4.000USD/tháng. Nhiều người làm tới 3 việc, như Michelle, một người bạn của gia đình Faye và Bob vẫn phục vụ bàn ở quán ăn buổi tối dù ban ngày đến văn phòng và làm cộng tác viên cho một tổ chức khác. Nhưng không vì thế mà người Hawaii căng thẳng như người Nhật, chuyện tự tử vì áp lực công việc đương nhiên không bao giờ xảy ra. Họ tin rằng sống không phải chỉ để làm việc, và bí quyết để có một cuộc sống vui vẻ là tận hưởng những thứ ngoài công việc: leo núi hoặc đạp xe vào sáng sớm, lướt sóng lúc chiều tà, buổi tối cuối tuần đi ăn với bạn bè, tiệc BBQ hoặc cắm trại ngày Chủ nhật… Và môi trường làm việc ở Hawaii cũng không giống như chiếc nồi áp suất mà hầu hết các công ty ở Nhật tạo ra cho các nhân viên. Thế nên người Hawaii luôn thư giãn, nghĩ giản đơn và sống hài hòa với con người cũng như thiên nhiên ở xung quanh.
Một lần thấy tôi có vẻ buồn buồn, Faye gọi tôi lại và “thuyết giáo” cho một tràng: “Mày phải nghĩ mọi thứ tích cực lên, suy nghĩ tiêu cực sẽ hủy hoại cuộc đời mày. Mày có thấy những bông hoa ngoài kia rất thơm không, ra đó mà thưởng thức. Mày có thấy đại dương rất đẹp không, sao không ra bờ biển mà ngắm nhìn những gợn sóng nhấp nhô? Mày có thấy moonbow là một tuyệt tác thiên nhiên không, tại sao lại ủ ê trong phòng với đống bài tập để rồi bỏ lỡ? Cuộc sống này rất ngắn, phải biết sống trọn vẹn từng phút giây và luôn nghĩ về những điều tốt đẹp”.
Và nghe theo lời khuyên đó, hễ tranh thủ được lúc nào là tôi đạp xe ra bãi biển hoặc bờ vịnh, tận hưởng không khí trong lành để làm sạch mọi nghĩ suy vướng bận trong lòng. Có lần tôi gặp một nhóm thanh niên tụ tập hát hò ngoài đó, họ chơi đàn Guitar, Ukulele và hát những bài mang đậm phong cách bản địa như Oiwi E, Kaulana Na Pua, Lahaina, hay Hui Ohana cùng nhiều bài nữa mà tôi không biết tên bằng tiếng Hawaii. Tôi “fall in love” với nhạc phong cách Hawaii từ sau khi nghe Island Style nên cứ ngồi từ xa đắm chìm trong không gian đó, thả hồn bồng bềnh theo con sóng. Những giai điệu nhẹ nhàng da diết mang âm hưởng đồng quê hợp một cách lạ kỳ với buổi chiều tà, đưa tôi về với những ký ức tươi đẹp – ngày tôi chưa biết buồn, những ngày thơ ấu hồn nhiên, trong sáng nhất; đưa tôi lên đỉnh Koko Crater lộng gió, nơi tôi biết rõ mình đã bỏ quên thứ gì đó và nhất định phải tìm về…
Khi tiếng nhạc kết thúc, tôi mới đến gần bắt chuyện và biết họ mang những nguồn gốc khác nhau dù đã là thế hệ thứ hai, thứ ba ở Hawaii. Tôi hỏi họ, Island Style là gì và nhận được nhiều câu trả lời khác nhau, nhưng câu trả lời mà tôi thích nhất là: Không có một phong cách đặc thù nào cho Hawaii cả. Mọi người đến Hawaii và mang theo văn hóa riêng của dân tộc mình để làm phong phú thêm văn hóa Hawaii, song ngược lại, họ cũng hòa nhập với cộng đồng nơi đây rồi tiếp thu văn hóa bản địa, biến nó thành một phần của chính mình. Hawaii thu nhận và thẩm thấu nhiều phong cách khác nhau, tạo cơ hội cho những kẻ tha hương không “vong bản”.
Và lúc viết những dòng đầu tiên cho bài luận “Hawaiians are…”, tôi chợt nghĩ đến cụm từ “Người Hà Nội”. Khi Thủ đô ngày càng mở rộng, dân tứ xứ đổ về, văn hóa pha tạp với những giá trị trời ơi đất hỡi, người ta bỗng dưng hỏi nhau có phải anh/chị là “người Hà Nội”? Nhiều anh nhà giàu mới nổi mua cái biệt thự to tổ bố ở sát Bờ Hồ, mỗi khi đưa khách đi ăn nhà hàng thì cười ha hả: “Chú còn quê lắm, người Hà Nội không ăn những món thô lậu thế này”, nhưng nếu được hỏi “người Hà Nội” là thế nào thì kiểu gì cũng tịt. Chị bạn tôi nhà mấy đời ở Cửa Nam kể không ít lần tái mặt khi nghe những bà bán hàng trên Báo Khánh mắng khách sau lưng: “Rõ là đồ nhà quê, hàng lày mà chê là hàng Trung Quốc”. “Người Hà Nội” với “người nhà quê” thành chủ đề bàn cãi từ trên bàn phím đến quán nước vỉa hè. Vì nhạy cảm nên không bao giờ tôi giới thiệu mình là “người Hà Nội” khi gặp ai đó nói cùng tiếng Việt, nhưng nếu trò chuyện với người nước ngoài kiểu gì tôi cũng tự hào tuyên bố “I am Hanoian”. Dù tôi chỉ là “dân nhập cư” thế hệ thứ hai, dù trong lý lịch của tôi vẫn ghi nguyên gốc quê nội của bố tôi, nhưng tôi biết chắc mình là người Hà Nội; vì tôi sinh ra và lớn lên ở đó, tôi đóng góp những giá trị tốt đẹp của bản thân tôi cho thành phố, tôi trân trọng và góp phần gìn giữ những giá trị tốt đẹp của thành phố từ nghìn xưa. Đấy cũng là cách để tôi định nghĩa ai là “người Hà Nội”, và trả lời câu hỏi “What make people Hawaiians?”.
No Comment