Buổi đầu tiên của môn Dân tộc học, giáo sư Roderick N. Labrador đề nghị các học viên giới thiệu về mình. Việc này thì chúng tôi đã làm cả chục lần trong những môn trước đó, nhưng yêu cầu của giáo sư Roderick lại khác: không chỉ tên tuổi, quốc tịch, còn có gender pronoun – đại từ nhân xưng ngôi thứ ba mà bạn muốn được gọi là gì? Ngoài Kristen và Piyumi, những người còn lại tỏ ra không hiểu lắm lý do của hạng mục này. Tôi thì còn băn khoăn hơn vì ngay cả trong tiếng Việt với các ngôi xưng hô rối rắm mà còn không ai nghĩ đến việc “thích được gọi thế nào”, thì sao tiếng Anh lại cầu kỳ như vậy.
Câu trả lời đến trong một buổi tối khi gia đình Noi, con gái Bob và Faye đến ăn cùng. Noi là huấn luyện viên thể thao trị liệu, sống cùng với một phụ nữ khác mà tôi không biết nên gọi là “vợ” hay “chồng” của chị ta. Đấy là lần đầu tiên tôi tiếp xúc gần đến như vậy với hai người đồng tính, lại là hai người đã kết hôn và có 2 đứa con cực kỳ xinh xắn. Nếu như ở châu Á hoặc cùng ngôn ngữ thì có thể tôi sẽ nhận định được ai đóng vai “chồng”, nhưng ở đây vừa khác biệt tiếng nói lại thêm cách ăn mặc thoải mái áo phông quần sóc của người Hawaii nên đành chịu. Chỉ vì không biết xưng hô thế nào mà cả buổi hôm đó tôi gần như “ngậm tăm”, hoặc nếu có cũng chỉ dám nói trực tiếp để dùng “I, you”.
Sau hôm đó, tôi viết mail cho giáo sư và được giải thích: ở Hawaii có những người được gọi là “mahu” – giới tính thứ ba, hay những người mang trong mình linh hồn của cả đàn ông và phụ nữ từ lúc sinh ra. Khác với bất kỳ nơi nào trên thế giới, “mahu” ở Hawaii được tôn trọng và coi là những người đặc biệt, bởi sự linh hoạt trong giới tính được coi như vốn quý để thực hành các nghề như chữa bệnh, dạy học và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. “Lời hứa Aloha” của người Hawaii tuyên bố rằng: “Tất cả mọi người có một chỗ đứng trong xã hội và xứng đáng được đối xử bằng sự tôn trọng; ai cũng được tự do thể hiện suy nghĩ và tình cảm của mình dù họ là đàn ông, đàn bà hay người ở giữa. Tất cả mọi người được tự do thực hành văn hóa truyền thống của mình, và truyền lại trí tuệ của tổ tiên họ cho con cháu đời sau”. Với tinh thần “Aloha”, ai cũng có quyền sống cuộc đời chân thực mà mình muốn. Và vì thế, “mahu” được tự do lựa chọn xem mình sẽ thể hiện theo thiên hướng nào – nam hay nữ – dù nó khác biệt với ngoại hình.
Song khi các nhà truyền đạo đến quần đảo này và sau đó là các nhà thực dân mang theo giá trị phương Tây, trong đó một người chỉ có thể là “nam” hoặc “nữ”, người Hawaii bị cấm đoán thực hành văn hóa của mình. Hôn nhân giữa hai người cùng giới, vốn bị coi là tội lỗi trong Cơ đốc giáo, không còn được thừa nhận ở Hawaii, khiến cho “mahu” gặp khó khăn trong việc tìm chỗ đứng trong xã hội. Suốt hơn 100 năm sau đó, một số người Hawaii bản xứ kiên trì lưu giữ truyền thống tôn trọng sự khác biệt giới tính của mình. Tháng 11/2013, luật Hôn nhân bình đẳng ở Hawaii được thông qua và quần đảo này trở thành bang thứ 15 của Mỹ hợp pháp hóa việc kết hôn với người đồng giới.
Sinh ra và lớn lên ở một đất nước Á châu bảo thủ, tôi từng nhìn những người mang “giới tính thứ ba” bằng một con mắt tò mò, dù không đến mức kỳ thị nhưng cũng không thể nào coi họ như những người bình thường khác. Cho đến một ngày đọc tiểu thuyết “Sông” của Nguyễn Ngọc Tư, nhà văn nữ ở đồng bằng sông Cửu Long mà tôi rất thích, tôi thấy chấn cảm tận đáy lòng với cái nhìn nhân văn của chị ấy về những người “ở giữa”. Tôi bắt đầu tìm hiểu về họ nhiều hơn và dần thay đổi tư duy. Suy cho cùng không ai có quyền chọn lựa bộ gene khi mình được sinh ra, và ai cũng có quyền được sống theo cách mà mình muốn. Khác biệt hay không chỉ nằm ở nhận thức cá nhân, và đáng tiếc thay con người có thói quen tin rằng nhận thức của số đông là chân lý. Chẳng phải “Ai ai mà cũng khoả thân/ Thì đứa mặc quần là đứa khiêu dâm” hay sao? Giả sử như những người có “giới tính linh hoạt” là số đông, thì những người thiểu số mang giới tính hoặc nam hoặc nữ sẽ trở thành “kỳ dị”, còn gì nữa?
Khi xã hội có cái nhìn đúng đắn hơn, ngày càng có nhiều người thừa nhận và công khai việc mình thuộc cộng đồng LGBT. Cũng vì thế, ngày càng khó phân biệt thiên hướng giới tính của một người qua diện mạo bên ngoài hay cách phục trang của họ. Bởi vậy, câu hỏi “Bạn muốn tôi gọi theo đại từ nhân xưng ngôi thứ ba nào?” lại trở nên phổ biến và nhờ nó mà mọi người có thể tránh được những tình huống lúng túng hoặc thậm chí cả sự đổ vỡ của những mối quan hệ chưa thành hình vì cách gọi sai.
No Comment