Trời dường như đang ấm dần lên, có lẽ không lâu nữa hoa anh đào sẽ nở. Trên đường đến trường, tôi nhìn thấy những cành cây khẳng khiu xám xịt trong Korakuen Garden đã bật nụ. Thường xuân xanh mướt phủ kín các khoảng đất trống trên hè, còn trà mi thì đua nhau khoe sắc. Trong các chậu cây nhỏ xinh được chủ nhân những ngôi nhà sát mặt đường đặt ở chân tường hoặc trên bậu cửa sổ, tôi nhìn thấy những bông pansy nhiều màu khẽ lay trong gió. Chuyện kể rằng ngày xưa có một cặp tình nhân rất đẹp đôi và lãng mạn sống trong ngôi làng bên núi. Hàng ngày khi cùng nhau đi dạo, chàng trai trẻ thường hái những đóa hoa dại trông giống những cánh bướm mỏng manh để tặng người yêu. Cho đến một mùa đông lạnh giá, những đóa hoa xinh đẹp đều úa tàn vì băng tuyết. Chàng trai tìm kiếm khắp nơi nhưng chỉ thấy những đóa hoa bên bờ vực là còn sót lại. Vì muốn người yêu vui, anh cố với để hái nhưng không ngờ gờ đá bỗng nhiên sụt lở. Trước khi rơi xuống vực sâu, chàng trai còn kịp thốt lên “Penses à moi!” (Hãy nhớ đến anh). Cô gái trẻ tuyệt vọng sống trong đau khổ, cho đến khi xuân sang, nàng lên núi tìm những cây hoa dại ấy về trồng trong vườn và đặt cho chúng cái tên Pensée (pansy). Hoa pansy từ ấy trở thành biểu tượng của tình yêu và nỗi nhớ.
Đấy là sự tích ngày xưa, còn câu chuyện hiện đại thế này: Chàng trai trong một lần lái xe đi mua hoa tặng vợ chưa cưới đã gặp tai nạn giao thông và liệt hai chân. Anh quyết định chia tay để không làm ảnh hưởng đến tương lai của cô gái nhưng vì tình yêu nên cô bất chấp khó khăn, vẫn thuyết phục cha mẹ đồng tình cho làm đám cưới với anh. Những tháng ngày sau đó họ giật gấu vá vai để đáp ứng những nhu cầu tối thiểu nhất của cuộc sống đắt đỏ ở Tokyo. Hạnh phúc gia đình có nguy cơ tan vỡ vì những mâu thuẫn phát sinh thường nhật, nhất là lúc đứa con ra đời. Đang loay hoay không biết phải sống thế nào thì chàng trai đọc được thông báo tuyển nhân viên là người khuyết tật của ANA Wing Fellows Vie Oji (AWO). Anh đến ứng tuyển và được nhận vào làm với mức lương tương đương lao động lành lặn khác trên thị trường. Cô gái, bấy giờ đã là mẹ của hai đứa con nhỏ, vì thế mà không cần thiết phải vật vã đau thương, thậm chí còn có tiền dư ra để mua những chậu pansy nhỏ đặt trước cửa nhà…
AWO là công ty con của tập đoàn ANA (All Nippon Airways), cung cấp nhiều dịch vụ khác nhau cho khách hàng nội bộ như giặt là đồng phục cho phi hành đoàn và nhân viên mặt đất, điều tra và tư vấn toàn cầu, hiệu bánh và cửa hàng tiện ích, trung tâm thẻ… Tại trụ sở nằm trong sân bay Haneda, Chủ tịch công ty, ông Keisuke Shiomi cũng đồng thời là quản lý Văn phòng Phát triển sự đa dạng của tập đoàn tiếp chúng tôi và giới thiệu về mô hình AWO đang áp dụng. Từ khi thành lập năm 1993 với 4 nhân viên, giờ đây công ty đã có 280 nhân viên với 240 người khuyết tật. Tất cả được sắp xếp công việc phù hợp với khả năng, được trao cơ hội ngang nhau, được khuyến khích để chấp nhận thách thức và vượt qua chính những nhược điểm của mình. Một trong những triết lý của công ty mà tôi thấy thích nhất đó là “tôn trọng thiểu số”, không quyết định dựa trên ý kiến tập thể mà bất cứ cảm nhận hay ý kiến cá nhân nào cũng được lưu tâm đến.
Tôi từng trải qua rất nhiều tình huống bị buộc phải hùa theo tập thể dù thâm tâm mình có suy nghĩ khác. Ví dụ rất sinh động là việc bỏ phiếu bình xét thi đua cuối năm, tập thể sẽ quyết định anh có xứng đáng được nhận danh hiệu Tiên tiến hay không, dù phần lớn trong số những người bỏ phiếu chẳng biết rõ công việc anh làm, kết quả xấu tốt thế nào. Nhất là khi bỏ phiếu cho lãnh đạo càng nguy hiểm hơn, không rõ bằng cách nào họ sẽ tìm được ra người bỏ phiếu chống để sau đó ngấm ngầm “hành” anh ta lên bờ xuống ruộng. Thế nên khi sống trong hoàn cảnh và môi trường mà mọi sự khác biệt đều bị coi là kỳ cục, là đi ngược lại lẽ thường, là nổi loạn, là “thiếu kinh nghiệm”, người ta rất dễ thỏa hiệp để không bị cô lập, không bị đẩy khỏi guồng quay chung.
Mà thôi, tôi cũng không muốn nói nhiều đến những khuyết tật trong cơ chế, tôi muốn quay lại câu chuyện nhân văn mà người ta đang làm với những người không may ở AWO. Đấy là câu chuyện mà theo giáo sư Kase, nếu không đến tận nơi xem (tiếng Nhật gọi là Gemba) sẽ không hiểu được. Chúng tôi được đưa đến xưởng giặt là, đến cửa hàng tiện ích ngay trong sân bay Haneda, nơi phần lớn nhân viên là những người thiểu năng trí tuệ, mất hoặc hạn chế một trong số giác quan hoặc dị tật chân tay. Luật của Nhật quy định các doanh nghiệp phải đảm bảo ít nhất 2,2% lao động là người khuyết tật, nếu không sẽ bị phạt 3,5 triệu yên mỗi năm; song ở ANA con số này là 2,5%, tức là việc sử dụng người lao động khuyết tật không còn dừng lại ở việc đối phó với luật pháp để không bị phạt.
Tôi muốn ghi nhận thật nhiều những câu chuyện ở AWO vì muốn điều chỉnh lại nhận thức của mình và cả sửa lại sai lầm trong những gì mà tôi đã dạy con trai. Có lần khi thằng bé tỏ thái độ không hay với một đứa trẻ bị thiểu năng cùng tuổi sống cách chúng tôi vài nhà, tôi đã nói với nó rằng cần có cách nhìn nhân văn với những người thua thiệt hơn chúng ta, rằng phải đối xử với họ bằng lòng trắc ẩn. Song giờ thì tôi nghĩ, tôi sẽ kể câu chuyện AWO để thằng bé hiểu rằng, người khuyết tật cần cần được đối xử bình đẳng và tôn trọng hơn là sự cảm thông.
Buổi tối khi đứng trên tầng cao nhất ở sân bay Haneda lộng gió, nhìn những chuyến bay cất cánh và hạ cánh, tôi nghĩ đến cuộc đời mình. Sau cả mấy chục năm chạy đà, cuối cùng thì tôi cũng đã rời được mặt đất an toàn để bay lên. Chưa biết những gì đang đón chờ tôi trong hành trình đó, có thể là mặt trời rực rỡ với mây trắng bồng bềnh, nhưng cũng có thể là sấm sét mưa giông, nhưng quan trọng nhất là tôi đã dám từ bỏ, dám dấn thân để làm điều khác biệt. Giờ thì bầu trời rộng lớn hoàn toàn không giới hạn ấy là của tôi…
No Comment