Môn đầu tiên trong học phần Hawaii là Chủ nghĩa đa văn hóa và Công dân toàn cầu, chúng tôi được đưa đi tham quan nhiều nơi để tự quan sát và tìm hiểu xem vì sao quần đảo này lại được gọi là “rainbow state”. Trong số những điểm này, tôi muốn đến nhất là Cung điện Iolani, nơi ở của hoàng gia thuộc Vương quốc Hawaii từ năm 1879 đến khi quần đảo này bị sáp nhập vào Mỹ năm 1893, và Trân Châu cảng.
Tôi vốn đặc biệt nhạy cảm khi đọc về sự suy vong của các vương triều, có lẽ đó là kết quả của việc đắm đuối với những tác phẩm của Alexandre Dumas vào cái tuổi dễ xung động nhất. Lần nào khi đọc đến đoạn các ông vua bị đưa lên máy chém, tôi cũng ngấm ngầm thương xót và mong có phép màu nào đó để họ được cứu, dù mười mươi là lịch sử không thể xoay chuyển được. Ở Cung điện Iolani cũng vậy, tôi đứng trong gian phòng nơi đặt ngai vàng, nhìn vào tủ kính có kiếm, ấn và vương miện của vua Kalakaua, váy áo có gắn mề đay của hoàng hậu Kapiolani mà quên mất những bài tập được giao trước lúc đến đây. Hoàng gia đối với tôi luôn mang một thứ quyền lực bí ẩn được định mệnh ban cho, bất kể nó xấu tốt thế nào, nên nhiều khi tôi không thừa nhận việc họ cũng chỉ là người bằng xương thịt bình thường.
Vương triều quân chủ kéo dài gần 100 năm ở Hawaii kết thúc năm 1893 bằng một cuộc đảo chính mà thành phần chủ yếu là những người thân Mỹ. Nữ hoàng cuối cùng, Lili’uokalani bị bắt khi cố giành lại ngai vàng, buộc phải chấp nhận thoái vị để cứu những người ủng hộ mình, cũng như không để vương quốc rơi vào cảnh nồi da xáo thịt. Bà bị giam cầm trong một gian phòng ở chính cung điện Iolani và tại đây, bà đã sáng tác hơn 160 bài hát bằng thổ ngữ Hawaii với đầy nỗi uất ức buồn thương.
Dù lòng ngập tràn những bâng khuâng tiếc nuối, nhưng hóa ra chuyến thăm Cung điện Iolani không tạo cảm xúc mạnh cho tôi như khi đến Trân Châu cảng sau đó một ngày. Tôi không nghĩ mình lại khóc khi xem những cảnh tang thương sau cuộc tấn công, khi được nhìn thấy xác tàu Arizona chìm dưới nước làm nấm mộ chung cho hơn 1.000 người lính. Thật lạ lùng, rõ ràng họ là một dân tộc khác, rõ ràng người Mỹ đã gây ra những tội ác khủng khiếp hơn thế ở Việt Nam, nhưng tôi vẫn thấy chấn động với cùng tâm trạng giống như khi tôi xem những bức hình đổ nát tan hoang trong chiến hào thành cổ Quảng Trị. Đó rốt cuộc vẫn là chiến tranh, bất kể do ai gây ra và ai là người hứng chịu; nạn nhân vẫn là những người lính đổ máu ở chiến trường, những ông bố, bà mẹ mất con, những người vợ mất chồng và những đứa trẻ mất cha. Tôi khóc khi thấy những thanh niên mười tám đôi mươi đẹp đẽ vô cùng bị lôi vào chiến tranh và bỏ xác nơi cách xa quê hương ngàn dặm, bất kể họ là ai, ở phía nào. Sau trận chiến, bộ máy tuyên truyền gọi những người lính tử trận là anh hùng, nói họ đã hy sinh thân mình cho đất nước… Thứ mà tôi nhìn thấy ở Trân Châu cảng hay bất kỳ cuộc chiến tranh nào khác thì chẳng có gì đáng gọi là hy sinh hay chủ nghĩa anh hùng; đó cơ bản là một vụ giết người hàng loạt. Còn chiến tranh, dù được biện minh hay tô vẽ như thế nào đi chăng nữa, thì cũng vẫn là tội ác.
Trước khi chúng tôi đến Trân Châu cảng hai ngày, trên trang nhất tờ Star Advertiser của Honolulu đăng ảnh phông là “kẻ hủy diệt” của hải quân Hoa Kỳ với dòng tít lớn: “Tàu khu trục công nghệ cao USS Zumwalt cập cảng Trân Châu”. Theo bài báo, Zumwalts trị giá khoảng 4 tỷ USD, có 80 ô phóng thẳng đứng cho Tomahawk, tên lửa Sparrow tiến hóa, tên lửa tiêu chuẩn và tên lửa chống ngầm. Con tàu với phi hành đoàn khoảng 175 người cũng có khả năng mang theo hai trực thăng MH-60R… Không hiểu cảm giác của người dân Mỹ nói chung, người Hawaii nói riêng khi đọc những dòng thông tin đó thế nào; có thể họ thấy tự hào, thấy yên tâm hơn vì tiềm lực quân sự của quốc gia, riêng tôi sau chuyến đi đến Trân Châu cảng thì chỉ thấy chúng đáng sợ như con quái vật khổng lồ. Chừng nào vũ khí còn tồn tại, người ta còn thu được lợi nhuận khổng lồ nhờ việc sản xuất và buôn vũ khí thì nguy cơ chiến tranh vẫn còn rình rập đó, đe dọa cướp đi những mạng người vô tội khác, phá nát những gì mà nhân loại tiến bộ khổ công đắp dựng nên.
Người Mỹ đầu tư rất nhiều cho việc phục dựng các chứng tích cuộc tấn công cũng như xây dựng các bảo tàng ở Trân Châu cảng để thu hút khách du lịch quốc tế, đặc biệt là người Nhật. Họ muốn truyền đi thông điệp về một nước Mỹ đã trỗi dậy mạnh mẽ như thế nào sau mất mát và xoay ngược tình hình để giành chiến thắng. Song tôi cũng nhìn thấy một thông điệp khác hết sức nhân văn ở chính nơi này, khi người ta chấp nhận trưng bày hơn 1.000 con hạc giấy được gửi đến từ Hiroshima, Nhật Bản (dù chúng tưởng như không liên quan gì đến cuộc tấn công ngày 7/12/1941). Đó là di sản của Sadako Sasaki, một cô bé 12 tuổi qua đời vì bệnh bạch cầu do ảnh hưởng bởi hóa chất sau vụ tấn công bằng bom nguyên tử của Mỹ năm 1945. Và vì thế, tôi không muốn nhìn Trân Châu cảng hôm nay như một ví dụ cho sự hung hăng hiếu chiến, tôi muốn đó sẽ là hình ảnh mang giá trị nhân văn thức tỉnh các thế hệ sau, cho bọn trẻ thấy chiến tranh khủng khiếp đến thế nào để biết cách mà giữ lấy hòa bình.
Và điều mà tôi học được là trong bối cảnh toàn cầu hóa, với những xã hội đang ngày càng đa văn hóa, quyết định của anh sẽ ảnh hưởng không chỉ đến chính nơi anh đang sống, đến đất nước của anh và mà cả những quốc gia khác trên toàn thế giới. Trân Châu Cảng là một kinh nghiệm xương máu, khi dân tộc này muốn giành quyền “thượng đẳng” trước dân tộc khác vì những nhu cầu và lợi ích cá nhân. Tôi liên tưởng đến bộ phim “12 angry men” được xem trong môn Organizational Behaviour. Rõ ràng chúng ta không thể tùy tiện trước mọi ý kiến cá nhân và đánh giá dựa trên thang giá trị của mình, vì biết đâu nó lại quyết định sự sống còn của một hay nhiều người khác. Khi cuộc sống của con người ngày càng phụ thuộc vào nhau, một sự sơ suất nhỏ cũng có thể gây ra hậu quả khôn lường.
No Comment