Buổi sáng khi đến lớp, Zhaf kể chuyện chứng kiến hai người đàn ông đánh nhau ở ga tàu điện. Thấy tôi tỏ vẻ không tin, Yuka ngồi cạnh bảo thỉnh thoảng việc đó cũng xảy ra, nhất là vào giờ cao điểm khi cả nghìn người chen chúc lên tàu để đi học, đi làm. Điều ấy có vẻ không đúng lắm với tính cách của người Nhật, nhưng trong thế giới đang thay đổi một cách… bất quy tắc như hiện nay thì cũng không có gì là không thể.
Dù nghe bạn bè kể về một vài ông chủ doanh nghiệp người Nhật rất nóng nảy và sẵn sàng lăng mạ nhân viên, cho đến giờ tôi mới chỉ gặp những người Nhật nhẫn nhịn, biết hy sinh và khiêm tốn. Đó là những người bạn cùng lớp luôn vào thang máy sau cùng để nhường chỗ, và khi ra thì nán lại sau cùng để giữ cửa cho người khác. Đó là những thanh niên hễ lên tàu điện thì chuyển ba lô ra trước ngực để dành khoảng trống và không làm quệt vào người khác. Đó là cô bé gái cương quyết không để tôi nhường ghế dù phải kiễng lên để bám tay nắm trên tàu. Đó là anh chàng kéo xe ở phố cổ Asakusa chạy theo để nhắc việc tôi quên không đóng khóa ba lô. Những việc dù rất nhỏ, nhưng thể hiện sự tinh tế và không phải ai cũng làm được nếu không thực sự quan tâm đến đồng loại quanh mình. Bởi thế mà tôi yêu mến họ một cách bản năng, và luôn nhìn họ bằng cái nhìn thiện cảm.
Nhưng liệt kê ra như vậy không có nghĩa là tôi khẳng định người Nhật luôn chuẩn mực. “Nhân vô thập toàn”, và đương nhiên người Nhật, dù đã phát triển đến trình độ rất văn minh, cũng không ngoại lệ. Điểm yếu rất rõ của họ là bảo thủ, đó là nguyên nhân khiến nhiều quyết định quan trọng bị trì hoãn và “qua mất thời cơ chiến lược” như giáo sư Kase nói. Dựa trên vốn sống và kinh nghiệm lâu năm, ông bảo rằng người Nhật phản ứng rất nhanh trong những tình huống khủng hoảng hay thảm họa (như thua cuộc trong Thế chiến thứ hai, hoặc sau trận động đất sóng thần hồi năm 2011…), song trong những hoàn cảnh bình thường thì hoàn toàn ngược lại, chậm thay đổi và thậm chí chống lại sự thay đổi. Kết luận đó ở tầm hơi vĩ mô và tôi cũng không có đủ khả năng cũng như thông tin để đánh giá, song tôi có thể dẫn chứng bằng chính câu chuyện của mình.
Có hôm tôi viết một mẩu giấy và gửi lễ tân khách sạn, đề nghị họ chuyển đến người quản lý, trong đó viết rằng: 1, tôi không cần thay lược và bàn chải mỗi ngày, như vậy quá lãng phí; 2, tôi còn ở đây vài tuần nữa, nên nếu cho tôi tuýp kem đánh răng thông thường thay vì loại chỉ dùng được 2 lần dành cho khách du lịch sẽ tiết kiệm hơn và còn bảo vệ môi trường, vì vỏ tuýp bằng nhựa không thể tái chế. Sau vài ngày, tôi thấy tờ giấy của tôi vẫn nằm nguyên ở quầy lễ tân, còn lược với bàn chải tôi bóc ra dùng 1 lần vẫn được thay mới đều đặn. Cực chẳng đã, tôi bỏ tiền đi mua tuýp kem đánh răng, lược thì chải xong phải giấu đi và thường xuyên treo biển báo “không làm phiền” bên ngoài để họ khỏi dọn phòng.
Một người bạn Nhật tôi quen ở Hà Nội từng nói rằng, cô ấy cảm thấy như chim sổ lồng khi cùng chồng sang Việt Nam sống. Là một người hiện đại, cô ấy không chịu được những quy tắc ứng xử quá cứng nhắc vẫn còn tồn tại ở quanh mình, như việc phải im lặng tuyệt đối lúc vào thang máy, lúc lên tàu điện ngầm, khi bước chân vào rạp chiếu phim và thậm chí trẻ em chơi ở sân chung cũng phải chơi trong im lặng. Rồi cả việc không được quá nổi bật trong tập thể nếu không muốn trở thành đối tượng bị bắt nạt; hoặc không được dùng nước hoa nếu di chuyển bằng tàu điện nếu không muốn nhận những cái nhìn khó chịu… Có vẻ như nhiều người cũng cảm thấy ngạt thở vì điều đó, nhưng với thói quen nhẫn nhịn nên họ phải cố tuân theo, dù đã mệt nhoài. Tôi chợt nghĩ, từ ngày mai lên tàu điện tôi sẽ nói chuyện với cô bạn đồng hành, biết đâu những người xung quanh sẽ nhận ra việc đó chẳng có gì xấu và biết đâu, một cuộc cách mạng lại bắt đầu từ đây…
No Comment