Gần đến ngày đi, thấy tôi có vẻ lưu luyến nên Koki hỏi tôi thích nhất điểm nào của Hawaii. Tôi nói rằng mình thích đủ thứ, từ thời tiết, phong cảnh đến cây cối, con người, song thích nhất thì là những cái ôm. Có lẽ bởi tâm hồn tôi vốn mong manh, mà ở đây thì có quá nhiều người nồng nhiệt.
Koki nghe nói vậy thì tròn mắt ngạc nhiên: “Cái gì? Ôm á? Ôm ai?”. Tôi vội vàng giải thích là Bob và Faye thường xuyên mời bạn bè đến ăn tối, vì thế tôi đã gặp và trò chuyện với nhiều người. Trong văn hóa Âu Mỹ thì việc ôm hôn lúc gặp và lúc ra về hết sức tự nhiên, tôi chưa bao giờ thấy ngại ngùng hay lúng túng gì khi làm thế, và nhắc đến nó cũng theo một cách… hồn nhiên nhất. Song với Koki và các bạn Nhật thì dường như đó là một thứ “không thể nào hiểu nổi”.
Có lần cả lớp ngồi nói chuyện về sự khác biệt trong văn hóa, Kristen nhắc lại việc vỗ vai Take (theo thói quen ở New Zealand) mà cậu ấy giật bắn người lên để né; còn Lyka thì chia sẻ “kinh nghiệm đau thương” khi chìa tay ra bắt lúc gặp Shingo mà không được đáp lại, đành lúng túng rụt về. Tôi cũng từng có trải nghiệm tương tự: rõ ràng đã học cùng nhau cả hai tháng trời nhưng khi cùng nhóm chơi game trong môn Lãnh đạo, hai người đứng cạnh nhau bị buộc chân bằng một sợi dây sắp ngã đến nơi mà Shin cũng không dám bám lấy tay tôi. Đến khi Koki nói tôi mới biết: trong các công ty ở Nhật, việc thân mật quá với người khác tuổi mà lại khác giới rất dễ bị coi là quấy rối tình dục. Thế nên việc ôm hôn là điều không tưởng.
Tôi thì đã quen với văn hóa này, vì từng có thời gian học với các giáo sư người Mỹ. Hơn nữa, tôi cũng thường xuyên “thực hành” điều đó ở Việt Nam vì hầu hết du khách nói tiếng Anh tôi gặp khi biết tôi không lấy phí tourguide đều thể hiện sự cảm kích bằng cách ôm nồng nhiệt. Cũng giống như việc người Việt mình bắt tay, người Âu-Mỹ ôm để chào lúc gặp nhau và lúc ra về. Họ cũng dùng cái ôm để chúc mừng trong những sự kiện quan trọng, thể hiện sự sẻ chia khi người khác có niềm vui hay chuyện buồn phiền. Hoàn toàn không có gì liên quan đến “nhạy cảm” giới tính khi ôm, nhưng quả thực vẫn khó chấp nhận với người lớn tuổi ở các nền văn hóa Á châu. Mẹ từng giận bố tôi suốt mấy tuần sau chuyến du lịch Australia, chỉ vì một cô bạn thời trung học sống ở đó ôm ông tạm biệt. Trong đánh giá của mẹ thì người phụ nữ kia là “đồ vô duyên trơ tráo, ôm chồng người ta trước mặt người ta”.
Trong số những người bạn đến nhà Bob – Faye, tôi thích nhất Kale và Michelle. Kale từng học cùng với con trai của Bob, đó là một người đàn ông hài hước và tràn trề tình cảm. Michelle hơn Kale 9 tuổi, họ gặp nhau khi bà đã ly hôn và sống với 3 đứa con đã thành niên, vậy mà vẫn hợp nhau và cực kỳ hạnh phúc. Lần nào đến ăn tối, Kale cũng làm cho cả nhà cười nghiêng ngả vì cách nói chuyện tiếu lâm rất bản năng, và cả cách anh nhiệt tình thưởng thức đồ ăn dù đã béo gấp đôi người thường. Khi tạm biệt ra về, họ ôm ghì tôi bằng cả hai tay, sau đó còn khẽ hôn lên má. Đó là những cái ôm ngọt ngào nhất tôi từng có ở Hawaii – tôi gọi chúng là “overweight hugs”, thứ mà tôi nghĩ đến đầu tiên mỗi khi ai đó chỉnh điều hòa khiến phòng học lạnh như tủ đá.
Tôi nhớ cách đây hơn chục năm, các bạn trẻ ở Việt Nam từng rất hào hứng khi lần đầu tổ chức chiến dịch “ôm tự do” ở Bờ Hồ. Chiến dịch ấy lấy cảm hứng từ câu chuyện của một chàng trai Australia, người vì quá buồn khi trở về nhà từ London nhưng không có ai đón ở sân bay đã viết hai từ “free hug” lên tấm bìa carton để tìm kiếm những cái ôm nồng ấm từ người lạ. Hồi ấy, nhiều người Việt mình thấy lạ lẫm, thậm chí còn đánh giá nó “lố lăng” và coi đó là phút bồng bột nhất thời của tụi “trẻ trâu” đi học nước ngoài về. Ít ai dành một nửa phút để thử nghiệm sức mạnh diệu kỳ của một cái ôm.
Thực ra trước khi đến Hawaii, tôi cũng chỉ coi việc ôm là một cử chỉ xã giao, không hơn không kém. Nhưng rồi những ngày sống xa gia đình đúng là một quãng thời gian tốt cho tôi để biết mình “thèm” được yêu thương đến mức nào. Những lúc cảm thấy cô đơn nhất, căng thẳng nhất với bài vở học hành, tôi thèm được gặp gỡ con người để được ôm, để được an ủi, sẻ chia. Những lúc bất định, chông chênh nhất, tôi cần một vòng tay và cái hôn phớt nhẹ xoa dịu đi cơn sóng dữ dội trong lòng. Tôi vượt được qua những phút khó khăn nhờ cái ôm của Kale, Michelle, Geri, John, William, Margot… Có những điều chúng ta không nói được thành lời, thì cái ôm có thể nói thay tất cả. Thậm chí tôi từng có ý nghĩ rằng, thảm kịch xả súng ở đại học Công nghệ Virginia có lẽ đã không xảy ra nếu Cho Seung-hui được ai đó ôm vào những phút khó khăn vật vã một mình.
Tôi tin rằng với nhiều người đang quằn quại trong nỗi cô đơn, đang bế tắc với cuộc sống khép kín và xa lánh thế giới bên ngoài, nhất là những người Nhật Bản sống quá độc lập với cộng đồng xung quanh, quá ít mối liên hệ với thế giới xung quanh thì những cái ôm sẽ mang lại hiệu ứng thần kỳ. Chưa nói đến những chứng cứ khoa học cho thấy tác dụng của sự tiếp xúc thịt da (thứ đang được áp dụng ở các bệnh viện phụ sản bằng việc cho người mẹ ôm em bé sơ sinh ngay khi mới lọt lòng), tôi chỉ biết tả bằng cảm nhận và vốn sống của mình rằng đó là cách con người truyền năng lượng tích cực cho nhau, và duy trì mối liên hệ bẩm sinh được tạo hóa ban cho.
Rõ ràng hầu hết các đứa trẻ được bố mẹ bế bồng khi còn bé, nhưng khác với phương Tây, người châu Á thôi không ôm con nữa khi chúng lớn lên. Người Nhật thì còn khác nữa, họ dạy bọn trẻ tự lập ngay từ lúc sinh ra bằng cách hạn chế tối đa việc bế. Có lần tôi nghe Erika nói cô dạy bọn trẻ ở trường mẫu giáo ôm hôn bố mẹ, vậy mà khi chúng thực hành, có những người mẹ “đứng hình” chỉ vì thấy… không quen. Dường như tinh thần Samurai khiến những cảm xúc làm cho con người trở nên mềm yếu không được hoan nghênh ở đất nước này. Họ tìm cách giấu đi tình cảm thật, nhất là nỗi buồn đau, thất vọng, sự ngạc nhiên, giận dữ.
Koki có vẻ vẫn “non-Japanese” như mọi khi, hỏi tôi một câu rất khó trả lời: “How to hug?”. Mấu chốt là dù Koki có học được thói quen này ở Hawaii, thì e rằng khi về Nhật cậu ấy cũng sẽ không có “đất” để thực hành. Khác với tôi, tôi sẽ bắt đầu bằng việc ôm tạm biệt bọn trẻ mỗi sáng, rồi dạy chúng ôm ông bà khi ra về sau mỗi bữa tối cuối tuần…
No Comment