Hồi còn làm báo, tôi nhớ từng đọc được một tin nói về báo động nhầm ở Hawaii. Hôm đó là 13/1/2018, một tin nhắn đã được gửi qua hệ thống cảnh báo khẩn cấp đến tất cả cư dân Hawaii với nội dung: “Mối đe dọa tên lửa đạn đạo đang hướng đến Hawaii. Tìm ngay nơi trú ẩn. Đây không phải là diễn tập”. Nhiều người hoảng sợ vì trước thời điểm đó Triều Tiên liên tục thử tên lửa đạn đạo xuyên lục địa được cho là có tầm phóng 13.000km, đủ khả năng vươn tới Mỹ. 40 phút sau, Cơ quan phòng vệ dân sự đã thông báo về sự nhầm lẫn còn thống đốc bang thì lên truyền hình xin lỗi người dân.
Thế nên khi nghe thấy còi báo động, tôi đã nghĩ đến tên lửa đầu tiên. Hôm đó là thứ ba, khi chúng tôi đang học tiết cuối của buổi sáng thì tiếng hú từng hồi vang lên. Cả lớp dáo dác không hiểu có chuyện gì, song giáo sư vẫn điềm nhiên giảng nốt phần đang nói dở rồi mới thủng thẳng giải thích rằng đó chỉ là việc vận hành định kỳ hệ thống cảnh báo sóng thần vào 11h45 ngày đầu tiên hàng tháng để đảm bảo nó hoạt động khi thiên tai thật xảy ra. Thực ra người dân quần đảo này sợ thiên tai hơn nhân tai, vì ở đây chưa bao giờ có những vụ xả súng kinh hoàng như trong đại lục, còn tên lửa đạn đạo thì vẫn còn là thứ gì đó xa vời, dù hai nhà lãnh đạo được quan tâm nhất trên thế giới vẫn cứ vờn nhau mãi không thôi.
Sóng thần cực mạnh từng xảy ra ở Hawaii năm 1965. Trận động đất “hủy diệt” đó đã tấn công Chile, gây ra sóng thần cao 25m sau đó tiếp tục tràn qua Thái Bình Dương, đổ bộ vào Hilo, thành phố đông dân thứ hai ở Hawaii làm 61 người thiệt mạng. Đáng nói là hệ thống báo động được xây dựng từ năm 1948 sau một trận sóng thần chết người khác vẫn hoạt động bình thường và đưa ra cảnh báo trước 6 tiếng, song phần đông du khách chủ quan nên phớt lờ; một số người thậm chí còn ra biển để xem sóng thần cho biết. (Giống “mốt” du khách ở Hải Phòng đổ xô ra biển chụp ảnh bão ở ta bây giờ vậy). Những cơn sóng cao hơn 10m ập vào bờ chỉ lệch một phút so với dự báo đã quét sạch các tòa nhà trên vịnh Hilo. Các báo cáo sau đó cho biết bức tường đá 20 tấn được xây quanh vịnh như một đập chắn sóng đã bị dịch chuyển tới 150m do sức công phá của sóng thần.
Đến năm 1975, Big Island chịu một trận sóng thần nữa sau khi xảy ra động đất với cường độ lớn nhất trong lịch sử. Thời điểm xảy ra động đất, hơn 30 người đang đi cắm trại ở một công viên bãi biển xa xôi nên không để ý đến còi báo động; 2 người đã chết vì bị sóng thần cao 7m quật vào vách đá. Từ đó tới nay, hệ thống cảnh báo ở Hawaii được vận hành thường xuyên để tránh những hậu quả không đáng có.
Khi còn ở Tokyo, tôi tự hỏi vì sao người ta có thể dự báo thời tiết chính xác đến 99% như vậy. Nếu đó là yếu tố con người thì chịu, nhưng nếu là nhờ thiết bị hiện đại, thì tại sao Việt Nam ta không nhập thiết bị đó về để tránh hàng trăm vụ tai nạn chết người và thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm chỉ vì không dự báo sớm được thiên tai? Thậm chí đến thủ đô vốn rất an toàn vậy mà cách đây chưa lâu cũng có cảnh chạy lụt giữa đêm, thiệt hại nghe đâu lên tới gần 300 tỷ. Nực cười nữa là việc cảnh báo kiểu “thà giết nhầm còn hơn bỏ sót” – sau một vài lần bị chỉ trích vì dự báo sai cấp độ thiên tai, cơ quan khí tượng thủy văn trở nên thận trọng hơn bao giờ hết. Thế nên mới có chuyện người Hà Nội đổ xô đi vơ vét thực phẩm dùng cho cả tuần về chất trong tủ lạnh vì nghe báo có bão cấp 12, rồi cuối cùng ngậm ngùi ăn tống ăn tháo cho khỏi thiu vì nắng lên rực rỡ sau có nửa ngày mưa nặng hạt.
No Comment