Quay lại với nhà cao tầng, tàu điện ngầm và các công viên nhân tạo, tôi tự dưng thấy ngột ngạt vô cùng. Gần 7 năm trước cùng gia đình đến Singapore du lịch, tôi đã thích thú bao nhiêu; còn lần này thì cảm giác không khác gì việc mình bị nhốt vào một căn phòng không có cửa sổ sau những ngày vẫy vùng giữa núi rừng sông biển.
Thành phố của niềm vui… nhân tạo
“Ở Singapore chẳng có gì là tự nhiên, 100% nhân tạo”, giáo sư Kenneth Paul Tan nói vậy trong bài giảng về những thách thức mà đất nước có chưa tới 6 triệu dân này đối mặt. Từ một cảng cá nghèo nàn thuộc địa của Anh, Singapore đã thay đổi một cách thần kỳ để trở thành đất nước có tăng trưởng GDP đứng đầu châu Á và vượt qua nhiều nước phát triển khác như Pháp, Mỹ, Đức… Để làm được như vậy trong tình cảnh đất đai hạn hẹp, không hề có bất cứ tài nguyên tự nhiên nào, thậm chí nước ngọt cũng phải mua từ Malaysia, người Singapore phải tận dụng tối đa công nghệ. Núi nhân tạo, thác nhân tạo, các khu vui chơi giải trí hàng đầu thế giới đương nhiên là nhân tạo.
Dần dần tôi hiểu ra nguyên do khiến mình không còn hứng thú. Khi đang ở một môi trường có điều kiện thấp kém hơn, tôi thấy choáng ngợp với những thứ phát triển ở Singapore trong lần đầu đến đây. Nhưng khi đã bão hòa với cuộc sống hiện đại, tôi quay về với bản chất của con người là gắn với thiên nhiên và những công trình nhà chọc trời, nhạc nước, robot, thành phố thông minh… không làm tôi ngạc nhiên hay vui thích nữa. Nó hoàn toàn khớp với lý thuyết về hạnh phúc – người ta không hạnh phúc hơn dù cuộc sống tiếp tục tiện nghi hơn. Và người Singapore, cũng giống như người Nhật vậy, không thể hạnh phúc hơn khi đã có mọi thứ vật chất trong tay.
Trong một tuần ở đây, ngoài thời gian ban ngày lên lớp, tôi chủ yếu ngồi trong khách sạn đọc sách hoặc làm bài. Nếu như không có buổi đi thực tế – ghi nhận Singapore bằng 5 giác quan – để báo cáo thuyết trình thì có lẽ tôi cũng không vào trung tâm thành phố. Trong nhiều địa điểm được gợi ý, chúng tôi chọn khu Little India ở phía đông sông Singapore vì Santhosh là một thành viên trong nhóm. Quả là một không gian khác biệt giữa lòng đô thị hiện đại. Khác biệt không chỉ ở kiến trúc, cảnh quan, không gian văn hóa, mà khác cả mùi hương, âm thanh, đến những biểu hiện cảm xúc trên khuôn mặt người.
Người lao động Ấn Độ đến Singapore từ nửa đầu thế kỷ 19 nhằm đáp ứng nhu cầu nhân công cho thị trường buôn bán gia súc ở đây. Dần dần khi cộng đồng đông lên, họ bắt đầu thực hành tín ngưỡng và xây dựng các đền thờ Hồi giáo, đền thờ Hindu giáo. Suốt dọc khu Little India ở đường Serangoon tôi không thấy có công trình cao ốc nào, chủ yếu là nhà hai tầng được sơn nhiều màu sắc sặc sỡ với những cửa sổ mái vòm đặc trưng. Các cửa hàng dọc theo phố tấp nập kẻ bán người mua, hàng bán đồ trang sức, váy vóc và hàng hoa là nhiều hơn cả. Mùi tinh dầu đậm đặc của các loại hoa hòa lẫn với mùi gia vị rất nồng của thảo quả, đinh hương… khiến tôi cảm thấy hơi quá sức chịu đựng nhất là trong cái nắng oi nhiệt đới.
Trong khu chợ Arcade, chúng tôi lạc vào thế giới những váy áo kiểu “công chúa Thiên Trúc” với “nghìn lẻ một đêm” cùng hàng trăm thứ đồ trang sức và phụ kiện nhìn hoa mắt. Những người bán hàng cực kỳ thân thiện, hoàn toàn không có chút gì chao chát hay nanh nọc như các bà các chị ở chợ Đồng Xuân, Hàng Da hoặc mấy thím người Tàu ở chợ Bạch Mã, Quảng Châu. Khi tôi tỏ ý muốn được mặc thử một bộ váy truyền thống chỉ để chụp ảnh, cô bán hàng chừng 35 tuổi đã vui vẻ đồng ý và còn hỗ trợ nhiệt tình để tôi khoác được bộ đồ cầu kỳ phức tạp đó lên mình. Ở một gian hàng khác, sau khi Nori và Lyka mua áo, bà chủ ở tuổi trung niên trông hiền lành phúc hậu đã nổi hứng đưa chúng tôi xuống khu ẩm thực tầng dưới để thưởng thức… bia Ấn Độ. Chuyện trò rôm rả, hễ có ai thân quen đi qua là bà lại kéo vào giới thiệu với chúng tôi; và khi sực nhớ ra mình đang để gian hàng trống trải không ai coi giữ, bà ôm từng đứa chào tạm biệt rồi tất tả quay lên.
Sau khi ăn tối ở phố Tàu, chúng tôi loanh quanh một chút nữa rồi bắt xe buýt hai tầng đến đường Orchard. Lại là những cao ốc sáng choang, phố xá rực rỡ ánh đèn, những cửa hàng sang trọng thơm nức mùi Chanel, những thảm thực vật thiếu khí trời và những khuôn mặt người băng giá. Trung tâm thương mại nằm dưới nhà ga tàu điện ngầm đông nghịt nhưng không tìm đâu được một nụ cười chất phác hồn nhiên như ở Little India. Và trong những sảnh lớn với sàn đá hoa cương bóng loáng, tôi đột nhiên lại không tìm thấy chỗ đứng cho mình.
“Có bột mới gột nên hồ”
Dù không thích môi trường ở Singapore, nhưng khi Arum hỏi tôi, nếu được chọn giữa Việt Nam và Singapore thì tôi muốn sống ở đâu, tôi trả lời ngay là tôi sẽ chọn Singapore để bọn trẻ có cơ hội được hưởng nền giáo dục hàng đầu thế giới. Hệ thống giáo dục và cách làm giáo dục của người Singapore quả thực đáng khâm phục vô cùng; nó chắc chắn phải được định hình và kế tục bởi những con người có tầm nhìn xa nghìn dặm và cực kỳ có… tâm.
Nền giáo dục Singapore đã đi đúng hướng ngay từ đầu khi lấy tiếng Anh làm ngôn ngữ chính thức, trong điều kiện nước này có tới 4 nhóm dân tộc chính: người Hoa, người Malay, người Ấn Độ và người Âu-Á, sử dụng 4 nhóm ngôn ngữ khác nhau. Nhờ nói tiếng Anh như tiếng mẹ đẻ mà sinh viên Singapore từ lâu đã bước chân ra thế giới một cách thuận lợi hơn rất nhiều so với các nước khác trong khu vực; hay nói cách khác, vào cái thời mà sinh viên Việt Nam còn đang chật vật học tiếng Anh với cái lưỡi cứng ngắc thì họ đã ở Harvard, Cambridge hay Stanford “chém gió” thậm chí còn hay hơn người bản địa.
Trừ những ông già bà cả đã ở tuổi “cổ lai hy”, chứ bất cứ cư dân nào sinh sau thời điểm Singapore độc lập (1965) mà tôi gặp đều giao tiếp tiếng Anh thành thục, dù là lao động phổ thông. Matthew, một người lái xe sống trong khu nhà ở xã hội cho tôi biết, anh có 2 cậu con trai 14 và 12 tuổi, đều học ở trường công lập. “Học phí của trường công rất thấp, chỉ có 25 SGD/tháng, mà cơ sở vật chất và chất lượng thì cao hơn hẳn so với trường tư thục”, Mathew nói, “Phương pháp giáo dục cốt lõi ở đây là tạo điều kiện cho bọn trẻ phát triển năng lực, tư duy một cách tự nhiên nhất, không gò ép theo khuôn mẫu cứng nhắc nào”. Quan niệm có một số đứa trẻ sinh ra đã có tố chất thông minh hơn bình thường không hề tồn tại ở đất nước này, vì thế tất cả được đối xử bình đẳng và tạo cơ hội ngang nhau để phát triển thế mạnh của riêng mình.
Buổi đến tham quan trường Cao đẳng Temasek đã cho tôi thêm nhiều thông tin để lý giải vì sao hệ thống giáo dục Singapore được xếp vào hàng tốt nhất trên thế giới. Các ngành học, môn học được lựa chọn và thiết kế một cách sát sao nhằm dạy cho sinh viên kỹ năng cụ thể giải quyết vấn đề trong thế giới thực; không có thứ gì mang tính khái niệm hay lý thuyết chung chung. Chiến lược được áp dụng ở đây là “dạy ít, học nhiều”, giáo viên trở thành người hướng dẫn và hỗ trợ cho sinh viên tự học, tự tìm tòi hơn là người thuyết giảng. Ở khoa Công nghệ thông tin, chúng tôi được thấy tận mắt những phòng học robotics có cả không gian chơi bóng đá để sinh viên cảm thấy thoải mái nhất và việc học không gây ra áp lực quá nặng nề. Bên cạnh đó, trường cũng xây dựng quan hệ đối tác với những công ty lớn không chỉ ở châu Á mà trên thế giới để mở rộng nghiên cứu, ứng dụng sản phẩm nghiên cứu, từ đó tạo điều kiện cho sinh viên được cọ xát với thực tế ngay từ khi đang học.
Khẳng định rằng “con người là nguồn tài nguyên tự nhiên duy nhất ở Singapore”, chính phủ thường xuyên chi từ 3-4% GDP cho giáo dục. Trong năm 2018, con số này là 12,8 tỷ SGD. Singapore xây dựng cho mình một đội ngũ lao động có trình độ quốc tế bằng 2 cách: cấp học bổng cho sinh viên ra nước ngoài học và cấp học bổng cho sinh viên nước ngoài học tập, nghiên cứu ở đảo quốc này. Riêng về học bổng cho sinh viên nước ngoài thì Singapore được biết đến như một đất nước cực kỳ “hào phóng”. Tiến sỹ Yeo You Huan, Giám đốc bộ phận Phát triển công nghiệp thuộc ASTAR, cơ quan Khoa học, Công nghệ và Nghiên cứu thuộc Bộ Công nghiệp và Thương mại Singapore cho biết, ASTAR trao học bổng cho hàng chục sinh viên, nghiên cứu sinh nước ngoài mỗi năm nhưng không đặt ra bất cứ điều kiện bồi hoàn nào, hay yêu cầu họ phải có những cống hiến nhất định cho Singapore. “Với sự cảm kích và mối quan hệ tốt đẹp, họ sẽ là những cầu nối giữa đất nước mà họ là công dân với Singapore. 10 năm, 20 năm sau, khi đã là những CEO, những chủ doanh nghiệp hoặc người đứng đầu các tổ chức, công ty lớn, họ sẽ nghĩ đến Singapore như đối tác số một trên thị trường thế giới. Đó là “lợi nhuận bền vững” của Singapore khi đầu tư dài hạn”, ông Yeo You Huan nói.
Khi biết tôi nhận được học bổng của Fujitsu-JAIMS, câu hỏi đầu tiên của nhiều người, cả Ta và Tây là: “Tại sao họ lại cấp học bổng cho mày?”. Một số đồng nghiệp đầy cảnh giác của tôi còn đặt câu hỏi sặc mùi “thuyết âm mưu”: Tư bản không bao giờ cho không cái gì, chắc chắn họ có mục đích, lý do nào đó đằng sau. Quả thực ban đầu tôi cũng không hiểu lắm về mục tiêu của học bổng này, chỉ nghĩ đó là một cách để doanh nghiệp thực hiện Trách nhiệm Xã hội; hơn nữa việc tạo điều kiện cho các nước trong khu vực phát triển cũng chính là một cách giúp mình phát triển. Nhưng sau học phần ở Singapore, tôi nhìn thấy rõ hơn chiến lược lâu dài của “tư bản” – họ không nhìn vào cơ hội ở trước mắt hay lợi ích tức thời mà nhắm đến những mục tiêu xa hơn, dù họ hay thế hệ của họ không phải là người thụ hưởng. Chính vì vậy, phải là những người có Tâm, những người nghĩ rộng mới thúc đẩy được “phát triển bền vững” – sự phát triển có cân nhắc để thành quả còn hiển hiện lâu dài cho thế hệ tương lai.
Bangkok-Bangkok
Một tuần buồn tẻ và nóng nực ở Singapore dường như hút hết năng lượng dự trữ không chỉ của tôi mà nhiều người khác trong lớp. Đến buổi cuối sau khi mỗi nhóm thuyết trình, giáo sư Toyama đều hỏi “Có ai góp ý gì không?”, nhưng chẳng mấy ai hào hứng đưa ra câu hỏi nữa. Ngay cả Santhosh là thành viên hăng hái nhất ở tất cả các môn thì lần này cũng ỉu xìu vì sốt viêm họng; cậu ta bảo “Singapore bài trừ tao ngay từ ngày đầu đặt chân xuống sân bay”.
Chiều thứ sáu học xong, đến sáng thứ bảy đã bay nhưng có vẻ như không ai lưu luyến muốn có thêm thời gian ở lại nơi này. Tôi thậm chí còn hào hứng với việc đóng gói đồ đạc – vốn là một trong số việc tôi ghét nhất – khi xem ảnh trên mạng và thấy Doi Tung, nơi chúng tôi sẽ ở trong tuần tới là núi rừng thiên nhiên 100%. Trước khi lên xe buýt ra sân bay, Kristen hỏi tôi: “Is it warm there?” và tôi cười lớn: “We don’t use the term ‘warm’, it is extreme hot”.
Nhưng dù không chịu được nóng, tôi vẫn cảm nhận rõ rệt việc mình vui dần lên khi đến Bangkok. Cả lớp dành 2 ngày cuối tuần ở đây rồi mới bay tiếp đến Chiang Rai. Nhận phòng khách sạn xong, Chris ra dáng một ông chủ nhà đích thực, đưa cả nhóm đi ăn ở khu ẩm thực đường phố trong trung tâm thương mại máy lạnh chạy vù vù. Vì mới 4h chiều, chưa đói lắm nên tôi chỉ mua cốc trà sữa rồi đi loanh quanh nghiêng ngó. Đến đâu cũng chạm mặt du khách Trung Quốc, nghe tiếng lủng xoảng xen lẫn với tiếng cà thẻ tín dụng và ký hóa đơn mua hàng là nhiều nhất.
Tối hôm đó mới thực sự vui khi Chris đưa chúng tôi đến Chinatown. Tôi muốn thử xe tuk-tuk nhưng Chris khuyên đi taxi cho đỡ bụi, mà với quãng đường xa thì taxi lại là lựa chọn tiết kiệm hơn. Phố phường ở Bangkok chẳng khác Việt Nam là mấy, có điều ít thấy xe máy thôi. Tôi tròn mắt khi thấy những chiếc xe buýt siêu cổ điển với màu sơn cũ kỹ, cửa sổ không kính và làm mát bằng điều hòa… tự nhiên như trên đường phố Sài Gòn những năm 1990, nên hỏi Chris đó là xe cũ hay người ta cố tình trang trí như vậy để hấp dẫn du khách. Chris bật cười bảo tôi, đó là xe cũ thật, ít nhất cũng phải 30 tuổi rồi. Từ khi Bangkok có hệ thống tàu trên cao, người dân đi tàu nhiều nên xe buýt cũng không nhất thiết phải thay mới cho lãng phí.
Chinatown ở Bangkok trải rộng cả đường Yaowarat và đường Charoen Krung, song hôm đó chúng tôi chỉ đến Yaowarat. Lơ lửng ngay trên đầu là… bảng hiệu đủ màu, dưới đất là người. Như thể Bangkok có bao nhiêu du khách thì đều dồn về đó, lại thêm ngày Phật đản nên người Thái Lan cũng đang trong kỳ nghỉ lễ, các chốn ăn chơi dường như quá tải. Vì vỉa hè cũng được tận dụng gần hết để kinh doanh nên cảnh sát phải chăng dây mở rộng thêm một phần lòng đường cho người đi bộ. Ngay cả như vậy, chúng tôi cũng vẫn phải chen chân trong đám đông cực kỳ ồn ã. Tôi thì đã quá quen, nhưng các bạn Nhật thì đúng là lạc từ tiên giới xuống trần gian, kiểu như lần đầu được sống với bản chất con người thực sự. Không còn cảnh “đi nhẹ, nói khẽ, cười duyên”, chúng tôi góp phần tích cực vào sự huyên náo suốt cả quãng đường. Của đáng tội, vì Chinatown cũng quá ồn ào, không nói to không được.
Đúng theo triết lý của Yuka, “món ăn ngon làm người ta hạnh phúc”, dù chúng tôi vui vẻ đợi khá lâu ngoài đường để có được chỗ ngồi trên căn gác tầng hai chật chội hệt như mấy quán ăn ở khu phố cổ nhà ta. Ngày Phật đản nên không ai uống rượu bia, các quán cũng đều chấp hành nghiêm chỉnh trong ngày này; song việc thiếu đồ uống có cồn không làm ảnh hưởng đến chất lượng những món hải sản được chế biến khác lạ mà Chris gọi. Lần đầu tiên tôi cảm thấy vui thực sự sau khi rời Hawaii, nhất là khi được “lát xê” bằng chè Thái. Đó đích thực là thiên đường đồ ăn thức uống, chỉ tiếc dạ dày chúng tôi không thể chứa được gấp đôi. Vui nữa là lúc Lyka mua sầu riêng để các bạn Nhật ăn thử, cô ấy nói mình có hứng thú đặc biệt khi nhìn người khác lần đầu nếm loại trái cây đặc biệt này. Quả là thú vị thật, mỗi người bộc lộ một kiểu khác nhau, cười tức bụng.
Gần nửa đêm khi chúng tôi chuẩn bị quay về, mới thấy những người bán hàng bày đồ ra con phố nối liền Yaowarat. Bangkok nổi tiếng với các khu chợ đêm sôi động, nơi du khách có thể “quẩy” thâu đêm suốt sáng. Tôi băn khoăn không biết có phải nhờ có nhiều sản phẩm đa dạng như vậy mà du lịch Thái Lan thu hút được lượng khách rất lớn, trong khi cơ sở hạ tầng lẫn danh lam thắng cảnh thì cũng không hơn Việt Nam được là bao. Nhất là người Việt mình đi về đều bảo “chẳng khác gì Sài Gòn”, nhưng hầu hết những ai có ý định đi du lịch nước ngoài lần đầu đều chọn Thái Lan.
Những người tử tế
Khi ngồi trong quán cà phê mang phong cách rất “Tây” trên đỉnh Doi Tung cao 900m ở Chiang Rai, tôi nghĩ về buổi gặp 2 người đàn ông từng nghiện thuốc phiện ở Chiang Mai ngày hôm trước. Đoạn lời bình trong bộ phim tài liệu “Chuyện tử tế” chợt hiện lên trong trí não: “Nếu không có lòng tin thì con người không thể sống với con người… Để thấu hiểu được nỗi đau của một con người không phải việc dễ dàng gì, nhất là khi ta không sống cuộc đời của họ”.
Học phần Thái Lan diễn ra chủ yếu ở Doi Tung, nơi Quỹ bảo trợ Mae Fah Luang triển khai các dự án phát triển bền vững dựa trên nền tảng triết lý Kinh tế đầy đủ của Nhà vua Bhumibol Adulyadej. Khỏi phải nói tôi đã háo hức thế nào khi lại được về với thiên nhiên vĩ đại, nhất là khi đứng trên cao phóng tầm mắt nhìn ra khắp một vùng núi đẹp như tranh vẽ, với những loài hoa đủ màu trên nền cây xanh ngắt, với mây trắng bảng lảng lúc hoàng hôn, hay khi xe đi qua những trang trại cà phê chín đỏ, thấp thoáng những cô gái mặc váy thổ cẩm cười như mùa thu tỏa nắng giữa đồi chè…
Nhưng Doi Tung hơn 30 năm về trước là một bức tranh hoàn toàn trái ngược. Đó là một vùng xa lắc lơ ở đầu chót phía Bắc của Thái Lan, giáp với Myanmar và Lào, nằm trong “Tam giác vàng” – vùng “rốn” của tội phạm sản xuất và buôn lậu ma túy. Phần lớn đồng bào ở đây là dân tộc thiểu số, không có quốc tịch Thái Lan, sống bằng nghề vận chuyển ma túy thuê cho các nhóm vũ trang cát cứ. “Hồi ấy khắp các thung lũng là cây thuốc phiện. Chúng tôi lớn lên với cây thuốc phiện, không có thuốc men nên khi bệnh tật thì dùng thuốc phiện để giảm đau, rồi thành nghiện lúc nào không hay”, một người dân kể lại. Cũng giống nhiều vùng đồi núi ở Việt Nam, người nông dân Doi Tung đốt nương làm rẫy, để lại những vùng núi trọc lóc không bóng cây ngọn cỏ. Sinh kế bấp bênh, bệnh tật lan tràn, trẻ con không được học hành, con gái lớn lên thì đi xuống đồng bằng làm gái điếm, con trai nghiện hút bị lôi kéo theo đám buôn ma túy. Hoàn toàn không có dấu hiệu của văn minh, dù khi đó ở Bangkok đã có Mc Donald’s.
Tất cả thay đổi khi Thái hậu Srinagarindra, mẹ của nhà vua Bhumibol Adulyadej đến Doi Tung và tuyên bố bà sẽ phủ xanh nơi này trở lại. Quỹ Mae Fah Luang ra đời, cái tên có nghĩa là “Mẹ từ trên trời xuống”, cách mà người dân nơi đây gọi vị Thái hậu đã 87 tuổi đến đỉnh Doi Tung bằng trực thăng do hồi ấy chưa có đường đi. Bà bắt đầu bằng việc cho xây một ngôi nhà ở ngay trên núi, và trồng cây xung quanh đó. Theo triết lý của bà, không bao giờ là muộn để bắt đầu giúp đỡ mọi người.
Thái hậu Srinagarindra chỉ theo cùng dự án vài năm rồi qua đời, nhưng mong muốn đó được người thư ký của bà là Khun Chai và nhà vua Bhumibol Adulyadej tiếp tục. Dự án phát triển Doi Tung được làm từng bước từ nhỏ tới lớn, trước tiên là đáp ứng các nhu cầu cơ bản nhất của người dân địa phương như cơm ăn áo mặc, nhà cửa ruộng vườn, cho đến sách bút học hành. Cây thuốc phiện được phá bỏ và thay thế bằng cây kinh tế như cà phê, macademia, rồi đến sầu riêng, mít, bơ… các loại cây ăn quả. Người Doi Tung được cấp thẻ công dân, cảm giác mình thực sự thuộc về một cộng đồng, dần từ bỏ lối sống du cư.
Điều làm tôi thấy xúc động nhất là tinh thần nhân bản của Thái hậu Srinagarindra. Bà từng nói: “Không ai muốn làm người xấu, chỉ là vì họ chưa được trao cơ hội để làm việc tốt”, khi nhắc đến những người nghiện ma túy ở Chiang Rai. Với niềm tin mãnh liệt vào bản chất tốt đẹp của con người, bà đưa họ trở lại với cuộc sống bình thường sau bao tháng năm bị coi như “con ghẻ” hay “ung nhọt” giữa cộng đồng. “Không ai cần tôi, bố mẹ không cần, anh chị không cần; đi đến đâu tôi cũng bị gọi là thằng nghiện và xua đuổi. Tôi vào rừng tìm lá độc để chấm dứt cuộc đời, nhưng lại tỉnh dậy trong bệnh viện”, người đàn ông 42 tuổi tham gia Dự án Roi Jai Rak của Mae Fah Luang chia sẻ với chúng tôi, “Thế rồi Dự án đến và họ nói là họ cần tôi. Vẫn có người cần mình, và thế là đủ để tôi sống tiếp”.
Tôi vốn không xa lạ gì với những chuyện “thằng nghiện” bị xã hội khinh miệt ở quanh mình. Trong khu tập thể tôi từng ở có một người bạn đồng niên mà tôi chơi suốt thời thơ ấu vướng vào ma túy. Nhà T ở tầng trên, vì bố mẹ buôn bán cũng có đồng ra đồng vào nên khá giả hơn và cậu ấy thường cho tôi chơi chung những món đồ không phải ai cũng có. Khi lớn lên học khác trường nên chúng tôi không còn gần gũi, và một ngày kia bố mẹ dặn tôi “tránh xa thằng nghiện ấy ra”. Cả khu tập thể coi cậu ấy là mối nguy, đến bố mẹ cậu ấy cũng coi con mình là gánh nặng, là “cục nợ” họ phải mang và vật vã mắng chửi suốt ngày. Tôi không nói chuyện với T suốt quãng thời gian đó, phần vì nghi ngại, phần vì bản thân cậu ấy cũng không còn bất cứ mối quan tâm nào ngoài việc làm sao để có vài đồng mua thuốc tiêm thẳng vào mạch máu mỗi ngày. Cho đến một hôm tôi nghe mọi người xôn xao việc T chết vì sốc thuốc, khi mới 24 tuổi. Họ bảo nhau: “Cho đáng đời thằng nghiện”, thậm chí còn mừng vui vì bớt đi được một mối lo.
Trong công việc của mình, tôi cũng từng tiếp xúc với nhiều vụ án liên quan đến ma túy, để thấy được định kiến xã hội với người nghiện vẫn còn rất nặng nề. Báo chí, mạng xã hội cố gắng kêu gọi cộng đồng coi người nghiện là bệnh nhân để cho họ sự quan tâm, điều trị, cứu chữa kịp thời, song để thay đổi quan niệm không thể là chuyện một sớm một chiều. Thậm chí dân gian còn truyền nhau câu cửa miệng “Đừng nghe cave kể chuyện, đừng nghe con nghiện trình bày”.
Tôi tự hỏi, liệu đó có phải là hậu quả của việc giờ đây người ta không còn tử tế với nhau? Không tử tế vì không còn tin nhau nữa. Người ta không còn để tâm đến những mảnh đời bất hạnh xung quanh vì còn bận “chăm chút cho bộ lông của mình”. Và vì không tin vào những điều tốt đẹp nên người ta ghét nhau một cách dễ dàng, độc ác với nhau một cách dễ dàng. Lạ lùng thay, phần lớn mọi người đều muốn được yêu, nhưng chính họ lại ghét bỏ những người xung quanh và đối xử dã man với đồng loại xung quanh.
Có lần một người bạn bảo tôi, thời đại nào rồi mà vẫn cả tin như vậy? Thực ra tôi tin vào người khác không phải vì triết lý sâu xa nào, mà vì tôi thấy mệt mỏi khi phải nghi ngờ, khi phải giương lá chắn lên để phòng vệ 24/7. Chính vì thế nên không ít lần tôi nếm những bài học cay đắng và chịu thua thiệt về mình. Nhưng bản chất là bản chất, tôi vẫn sẽ tin bất cứ ai tôi gặp, cho đến khi họ đánh đổ lòng tin đó. Nhất là sau khi đến Doi Tung, tôi lại càng muốn tin vào những điều tốt đẹp ở đồng loại quanh mình.
_____________________
Hành trình đi tìm hạnh phúc
Khi chúng tôi quay lại Tokyo để hoàn thành nốt Capstone Project và báo cáo tốt nghiệp, nắng mùa hè đã làm những bụi đỗ quyên nở bung rực rỡ, còn cẩm tú cầu thì cũng đang chúm chím đung đưa. Trong chưa đầy bốn tháng, tôi đã trải qua cả bốn mùa của một năm: mùa đông và mùa xuân ở Tokyo, mùa thu ở Hawaii, còn mùa hè ở cả Singapore, Thái Lan, Nhật Bản. Trong 17 tuần, tôi đã bay qua chặng đường gần 22.000 dặm, chỉ còn thiếu 3.000 dặm là đủ một vòng quanh Trái đất. Trong 120 ngày, tôi đã được học tới 18 môn hoàn toàn mới, với gần 400 tiếng đồng hồ lên lớp chính thức và hơn 100 giờ tham quan thực tế… Nhưng đấy chỉ là những dữ liệu đo đếm được. Còn những thứ vô hình, đã lặng lẽ thấm vào mỗi nghĩ suy, nhận thức của tôi – không chỉ những kiến thức trong sách vở hay bài giảng – thì ngay chính bản thân tôi cũng chưa khám phá hết lúc này.
Có người bảo, các cô gái Việt sau khi đi du học đều biến thành đàn bà; còn tôi, sau hành trình GLIK lại từ một người đàn bà trở về làm thiếu nữ. Tôi đã sống quãng thời gian đó bằng tất cả niềm vui, nỗi buồn, những băn khoăn, xung động, xốc nổi và điên rồ của thời tuổi trẻ. Tôi trở nên mạnh mẽ hơn, liều lĩnh hơn và đối mặt với những thách thức đón chờ mình một cách thản nhiên hơn. “Ngày mai có ra sao, thì cũng không sao”, tôi học được điều ấy và sống trọn vẹn với ngày hôm nay của mình, không còn những băn khoăn hay nỗi sợ về tương lai bất định.
Buổi cuối cùng lên lớp ở đại học Chuo là môn Shaping tomorrow with you của giáo sư Takashi Maeno. Ông hỏi chúng tôi, sau khi đã đi cả một chặng đường dài như vậy, quan niệm của chúng tôi về hạnh phúc có còn nguyên vẹn như ngày đầu hay đã đổi thay? Liệu chúng tôi đã tìm thấy hạnh phúc của mình chưa? Tôi ngồi lặng yên, nhìn vào sâu thẳm đáy lòng mình. Hành trình trong mơ đã đến gần hồi kết, không bao lâu nữa tôi sẽ rời Nhật Bản, trở về với thế giới thực của mình. Tôi đã tìm thấy hạnh phúc của mình chưa? Hạnh phúc của tôi có phải là một thứ hữu hình nằm đâu đó bên ngoài mà tôi có thể chạm tới, nhìn thấy hay không? Câu trả lời là không. Hóa ra hạnh phúc vẫn luôn ở đó, ở ngay trong chính tôi, chỉ vì tôi cứ tìm kiếm ở bên ngoài nên mãi vẫn chưa tìm thấy. Nhưng dù nó vẫn luôn ở đó, không phải lúc nào tôi cũng cảm thấy một cách rõ ràng. Còn một hành trình rất dài để tôi không ngừng hoàn thiện chính mình, để luôn thấy đủ và thấy bình yên, hạnh phúc.
No Comment