Bán mạng kiếm tiền, sống hay không sống?

Tôi có một đồng nghiệp người Trung Quốc, tên là Vương Huy. Ông người Thâm Quyến, 8 năm trước đưa vợ con đến Vaasa để các con có một môi trường học tập tốt hơn. Khi còn ở Trung Quốc, Vương Huy sở hữu chuỗi 8 salon tóc với gần 300 nhân viên vậy mà thời gian đầu đến Phần Lan, ông ấy chấp nhận đi làm lao công dọn công trình xây dựng. So với việc dọn vệ sinh trong các văn phòng, thậm chí nặng nhọc hơn là dọn bếp nhà hàng, việc dọn vệ sinh ở công trường vất vả hơn nhiều. Vốn liếng mang theo ông mua được hai căn nhà vườn rộng thênh thang, một căn thì ở, một căn cho thuê phòng airbnb. Vì không biết tiếng Anh lẫn tiếng Phần, ông không thể làm lại nghề cũ nên tự học quấn sushi và đến làm ở nhà hàng món Thái. Mỗi ngày ông làm sushi bốn tiếng rưỡi, sau đó lại đi ship hàng cho một siêu thị của người Trung Quốc, tối về thì cơm nước cho vợ con, rồi tự dọn nhà sau khi khách trả. Ngày nghỉ bán sushi cũng thấy ông tất bật, có khi ghé qua nhà hàng nấu vội món gì đó ăn tạm rồi vụt đi. Một lần tôi hỏi ông kiếm nhiều tiền như vậy làm gì, ông bảo phải nuôi vợ con rồi nói thêm, đàn ông Trung Quốc rất khổ, trưởng thành rồi thì gánh nặng chồng chất trên vai, chỉ có thể kiếm tiền bạt mạng đến tận cuối đời.

Gia Kiệt, đầu bếp chính của nhà hàng cũng thừa nhận điều này. Nó bảo, trên đời có mấy thứ tốt nhất: đồng hồ Thụy Sĩ, xe hơi Đức, phụ nữ Nhật Bản và cha mẹ Trung Quốc. Cha mẹ Trung Quốc tốt vì sẽ cùi cụi lo cho con cái suốt cả đời, sẽ hy sinh tất cả mọi nhu cầu, niềm vui, mong muốn của mình để “trải hoa hồng” trên chặng đường con cái đi qua. Nó làm ở nhà hàng 6 ngày/tuần, mỗi ngày 11 tiếng, dù mỗi tháng kiếm được gần 3.000 euros nhưng không bao giờ đi chơi, cả mùa đông cũng mặc duy nhất một chiếc áo khoác cũ mèm. Cô vợ mà nó tốn gần 1,8 tỷ VND lấy về hàng ngày chỉ cần đi học tiếng, rồi dạo phố sắm đồ gửi về Trung Quốc cho con.

Ở góc độ một người phụ nữ, tôi chẳng mong gì hơn có được một người chồng như thế. Nhưng nhìn từ góc độ con người, cũng thấy đáng buồn. Vài người mà tôi biết ở Việt Nam đang sống cuộc đời y như vậy: quanh năm đầu tắt mặt tối, kiếm thật nhiều tiền để mua nhà, mua xe, xin việc cho con. Những nhà có hai đứa con trai thì còn khổ hơn, vì “mục tiêu phấn đấu” nhân đôi – 2 cái nhà. Họ không dám tiêu pha, không bao giờ đi du lịch, tất cả niềm vui chỉ xoay quanh việc kiếm tiền (mà tôi cũng không biết họ có thật vui hay không nữa). Và hậu quả là những đứa con của họ chỉ to ra chứ không bao giờ lớn, trở thành những kẻ ích kỷ, hưởng thụ, ăn bám vào cha mẹ.

Hồi mùa đông, một người bạn tôi mới quen sau khi đến Phần Lan nhắn hỏi có muốn làm thêm vào buổi tối nữa không. Hóa ra bạn ấy có một quán kem, một năm chỉ bán trong mấy tháng hè. Nghe nói hè là quãng thời gian sinh viên có thể tranh thủ làm thêm 2-3 việc một ngày, nếu tích cực thì thậm chí còn đủ tiền đóng học phí năm sau, tôi nhận lời luôn. Học phí thì tôi không lo, mà muốn có một khoản để sang thu đưa Bin Be đi du lịch. Tính sơ qua, 11 eur/giờ, tuần làm 12 giờ thôi là sau 4 tháng 3 mẹ con đã có đủ tiền đi Tây Ban Nha một tuần. Hơn nữa, mấy tháng hè trời đều sáng đến 22h, ở nhà ngồi không cũng chán. Ba mẹ con cùng ra đó, Bin phụ mẹ bán hàng, còn Be chơi bên ngoài, hợp lý thế còn gì.

Nhưng hóa ra đấy hoàn toàn chỉ là trù tính của riêng tôi, và thực tế luôn khác xa tưởng tượng. Đầu tháng 5, cửa hàng bắt đầu mở và nhân viên qua học việc. Lúc nghe phải học việc 1 tháng, tôi nghĩ có cái quái gì mà học dài vậy, chắc chỉ kéo dài để trả thấp hơn (lương học việc bằng 80%). Đến nơi mới hiểu tại sao. Có tới mấy chục loại kem phải nhớ tên và vị trí. Rồi phải học cách nghe hiểu order của khách bằng cả tiếng Phần lẫn tiếng Thụy Điển. Rồi khó nữa là múc kem làm sao để không làm cổ tay bị tổn thương. Sau ca làm việc kéo dài 5 tiếng buổi trưa ở nhà hàng, đầu tôi lùng bùng không chịu tiếp thu thêm. Đến khi về nhà lúc 21h, tôi hoàn toàn kiệt sức.

Đêm hôm đó, tôi nằm trằn trọc mãi. Hai bản ngã trong tâm trí oánh nhau, một đứa bảo “Không được bỏ cuộc, khó lúc đầu thôi, kiên trì là được”, đứa kia thì viện đủ lý do để thuyết phục tôi “sống chậm”. Cuối cùng thì thằng thứ hai thắng khi tôi chợt nhận ra: Ôi trời ơi, mình đến đây không phải để làm việc tới chết. Mục tiêu đặt ra ban đầu là có thu nhập đủ chi trả tiền nhà và sinh hoạt phí cho 3 mẹ con đã đạt được, thậm chí còn dư một chút để có thể thỉnh thoảng đi chơi, sao tôi còn tham lam để hành hạ bản thân vậy chứ? Không đi du lịch nước ngoài được thì đi loanh quanh khám phá Phần Lan, thiếu gì chỗ hay ho. Vậy là sáng sau tôi quyết định gửi tin nhắn cho người bạn kia, xin thôi. Nhắn xong thấy nhẹ hẳn người, dù mất đi một cơ hội kiếm tiền. Và thấy mừng vì mình đã biết buông.